Страница 134 из 247
Да ўготовлsетъ же себE и3 къ терпёнію находsщихъ t бэсHвъ же и3 человBкъ, слaдостныхъ и3 г0рестныхъ: тёмже ни t си1хъ нижE t тёхъ да ўбои1тсz, и3ли2 да пріи1детъ въ рaдость безсловeсну и3 мнёніе, и3ли2 въ печaль и3 tчazніе, не пріeмлz tню1дъ дерзновeніе п0мысла, д0ндеже пріи1детъ гDь. ТомY слaва во вёки, ґми1нь.
Пsтое ќбw сл0во и3 бyква,
Е$сть, њ терпёніи же є4сть.
Сіe бо є4сть пeрвое и3 вели1кое
Въ добродётелехъ и3 во всsкомъ и3скyсствэ.
Нhнэ же начaло, благослови2 џтче.
Сл0во є7.
РечE гDь: Претерпёвый же до концA, т0й спасeнъ бyдетъ. Терпёніе же є4сть всёхъ добродётелей ўтверждeніе. Нижe бо є3ди1на t добродётелей кромЁ сеS бывaетъ: занE всsкъ њбрати1выйсz вспsть, не ўпрaвленъ є4сть во цrтвіе нбcное. Но ѓще и3 всёхъ добродётелей причaстникъ мни1тсz кто2 бhти, до концa же не претерпёвый и3 не свободи1выйсz t сэтeй діaвола, не благоупрaвленъ є4сть доспёти въ цrтвіе нбcное. Понeже и3 сaміи зал0гъ получи1вшіи терпёніz трeбуютъ, да совершeнное возмeздіе въ бyдущемъ вёцэ воспріи1мутъ. Во всsкомъ бо дэsніи и3 рaзумэ терпёніz потрeбно, и3 прaведнэ: занE нижE с†мыz чyвствєнныz вє1щи без8 сегw2 бывaютъ: но ѓще и3 бyдетъ что2 t си1хъ, терпёніе трeбуетсz, да пребyдетъ сaмое то2 бhвшее. И# пр0стэ рещи2, всsкаz вeщь, прeжде нeже бhти, тёмъ бывaетъ, и3 бhвшее пребывaетъ, и3 без8 негw2 не стои1тъ, и3 нижE совершaетсz. ЗанE ѓще ќбw блaго є4сть, nно2 терпёніz подaтель и3 храни1тель: ѓще же ѕло2, nн0 же пок0й и3 великодyшіе подаeтъ, (с. 695) и3 не попущaетъ и3скушaемому ўтэснsтисz t малодyшіz, њбручeніz геeнны. СіE побэждaти њбhче побэждaющее дyшу tчazніе. СіE научaетъ дyшу ўтэшaтисz, и3 не ўнывaти t мн0жества брaней и3 скорбeй. Сегw2 їyда ўклони1выйсz, сугyбую њбрёте смeрть, ћкоже неискусобрaнный. СіE ўлучи1въ верх0вный ґп0столъ пeтръ, ћкоже и3скусобрaнный, и3 пaдъ побэди2 низложи1вша діaвола.
СіE и3мёz и4нокъ џный нёкогда пaдшій во блyдъ, побэди2 побэди1вша, за є4же не повинyсz п0мыслу tчazніz, понуждaющу є3го2 tити2 t кeлліи и3 пустhни, но съ терпёніемъ глаг0ла къ п0мыслwмъ: не согрэши1хъ, и3 пaки глаг0лю вaмъ, не согрэши1хъ: q б9eственнагw п0мысла и3 терпёніz д0блzгw мyжа! СіE блажeнное јwва, и3 пє1рваz є3гw2 благ†z дэлA ўсоверши2. И$бо ѓще мaлw сегw2 ўклони1лсz бы прaведный, вс‰ пє1рваz џнаz погуби1лъ бы. Но вёдаzй є3гw2 терпёніе, ћзву попусти2 къ ўсовершeнствованію є3гw2 и3 п0льзэ мн0гихъ. Познавazй ќбw сегw2 п0льзу, прeжде всёхъ сіE и3мёти подвизaетсz, по словеси2 вели1кагw васjліа, глаг0летъ бо: Не всЁ стр†сти да б0реши вдрyгъ, и3 м0жетъ бhти ўклони1выйсz вспsть њбрати1шисz, и3 не ўпрaвленъ њбрsщешисz во цrтвіе нбcное: но къ є3ди1ной к0ейждо бори1сz t страстeй, начинaz t терпёніz находsщихъ, и3 дост0итъ. Ѓще бо не и4мать кто2 сегw2: никогдaже возм0жетъ стaти на брaни чyвственнэй, не т0чію себЁ, и3 други6мъ бёгство и3 поги1бель ўклонeніемъ причинsетъ. По словеси2, є4же речE бGъ къ мwmсeю: Ћкw страшли1въ на брaнь да не и3сх0дитъ, и3 прHч. И# въ чyвственнэй ќбw брaни м0жетъ кто2 пребывaти внyтрь д0ма: и3 на брaнь тaкожде не и3сходи1ти.
И# сегw2 рaди дарHвъ и3 вэнцє1въ лишaетсz, пребывaетъ же тaкожде въ ўб0жествэ и3 безчeстіи є3ди1номъ: Во ќмной же брaни не м0щно њбрэсти2 мёста не и3мyща брaни, ѓще и3 всE творeніе пр0йдетъ кто2, но кудA не tи1детъ, брaнь њбрэтaетъ. Въ пустhни: ѕвёри и3 бёси, и3 прHчыz ѕлы6z скHрби и3 страши6лища, въ безм0лвіи, бёси и3 (с. 696) и3скушє1ніz: посреди2 человBкъ, бёси и3 человёки и3скушaющыz. И# нёсть мёста нестужи1тельна когдaлибо. Сегw2 рaди без8 терпёніz не м0жно њбрэсти2 пок0z. Сіe же бывaетъ t стрaха и3 вёры, начинaетсz же t мyдрости. И#скушaетъ же мyдрый своE дёланіе во ўмЁ, и3 њбрэтaz сі‰ тBсна, ћкоже речE сwсaнна, произволsетъ л{чшаz, ћкоже nнA. Речe бо сіS блажeннаz къ бGу: Тёсно ми2 tвсю1ду: ѓще сотворю2 беззак0нныхъ старёйшинъ хотёніе, поги1бнетъ душA моS прелюбодэsніz рaди: ѓще же преслyшаю и5хъ, њклевeщутъ мS въ прелюбодэsніи, и3 ћкоже судіи6 нар0да, њсyдzтъ мS на смeрть. Но лyчше ми2 прибёгнути ко всеси1льному, ѓще же и3 смeрть предлежи1тъ. q благоразyміz блажeнныz џныz, ћкw си1це разсуди2, и3 не погрэши2 въ надeждэ! Но т0чію собрaсz нар0дъ, и3 сэд0ша беззак0нніи судіи6, ко є4же њклеветaти ю5, и3 њсуди1ти на смeрть, ћкw прелюбодёйцу непор0чную, ѓбіе даніи1лъ дванадесzтилётенъ сhй, прор0къ kви1сz t бGа: и3 и3збaви ю5 t смeрти, њбрати1въ смeрть на хотsщихъ беззак0ннw њсуди1ти ю5 старёйшинъ.
И# t сеS показA бGъ, ћкw бли1зъ є4сть є3гw2 рaди и3скушeніе претерпэвaти хотsщихъ, и3 не њстaвити добродётель t нерадёніz ск0рби рaди: но предпочитaти зак0нъ б9ій терпёніемъ находsщихъ надeждею спасeніz веселsщымсz: и3 дост0итъ. Ѓще бо двЁ бэды6 предлежaтъ, џва приврeменна, џва же вёчнаz: u5бо нёсть ли блaго пeрвую и3збирaти; Сегw2 рaди глаг0летъ с™hй їсаaкъ, лyчше терпёти бэды6 рaди любви2 б9іz, и3 прибэгaти къ немY надeждею вёчныz жи1зни, нeжели стрaхомъ и3скушeній tпaсти комY t бGа въ рyцэ діaвола, и3 съ ни1мъ въ мyку tити2. ПочемY блaго u5бо бhло бы, ѓще бы кто2 рaдовалсz, ћкоже с™jи во и3скушeніzхъ, ћкw бGолю1бецъ: ѓще же нёсмы таковjи, то хотS лeгкое и3зберeмъ предлежaщіz рaди нyжды. Понeже нyжда предлежи1тъ, и3ли2 здЁ бёдствовати тэлeснэ, и3 со хrт0мъ цaрствовати ќмнэ рaди безстрaстіz, въ нhнэшнемъ и3 въ бyдущемъ вёцэ: и3ли2 tпaсти (с. 697) стрaхомъ и3скушeній, ћкоже речeсz, и3 въ вёчную tити2 мyку, t неsже да и3збaвитъ нaсъ бGъ рaди терпёніz лю1тыхъ, є4же є4сть ћкоже кaмень недви1жимь проти1ву вётрwвъ и3 в0лнъ житeйскихъ, и3 нижE наводнeнію бhвшу и3знемогaетъ, и3ли2 њбращaетсz вспsть сіE ўлучи1вый. НижE пaки пок0й њбрётъ и3 рaдость соtв0дитсz мнёніемъ. Но рaвно и4мать при1снw, въ благодeнствіи же, и3 ѕлоключeніи. Сегw2 рaди и3 невреди1мь пребывaетъ t сэтeй врагA. Е#гдA и3 зимY њбрsщетъ, тeрпитъ съ рaдостію њжидaz концA.
Е#гдa же тишинA бывaетъ, чaетъ и3скушeніz дaже до послёднzгw и3здыхaніz, по словеси2 вели1кагw ґнтHніz: сицевhй бо познаeтъ ћкw нёсть ничесогw2 tню1дъ въ житіи2 сeмъ неизмэнsемагw, но вс‰ прех0дzтъ. ПочемY и3 нижE мaлw печeтсz њ чес0млибо си1хъ, но бGу вс‰ њставлsетъ, ћкw т0й печeтсz њ нaсъ. ТомY подобaетъ всsкаz слaва, чeсть и3 держaва во вёки, ґми1нь.
Нhнэ же є3ђльское написaсz пaки
Сл0во њ надeждэ бyдущихъ.
Е$сть бо шест0е, въ бyквахъ же землS.
Тщи1тсz же ќмъ безпопечи1теленъ бhти.
Нhнэ же начaло, благослови2 џтче.
Сл0во ѕ7.
Жи1знь є4сть надeжда несумнённаz, и3 богaтство по чyвству ќбw сокровeнное, показyемо же t мyдрости, и3 вещeй є3стествA. И$бо земледёльцы трудsтсz, сёюще и3 садsще: и3 корaбленики под0бнэ мнHгіz бёды претерпэвaютъ: и3 дёти пи1смена, и3 прHчаz худ0жєства навыкaюще. И# вси2 сjи въ надeждэ пребывaютъ, почемY и3 съ рaдостію трудsтсz, и3 готHвыz вє1щи tсылaютъ по ви1димому въ погублeніе, по ќмственному же претерпэвaютъ ко є4же пріwбрэсти2 бHльшаz. Мн0жицею и3 лишaеми бывaютъ, ±же хотsтъ посёzти. Но сі‰ ќбw, м0жетъ бhть, речeтъ кто2, t и3скyса навыкaютъ њ прибhткэ: њ ќмныхъ же да познaемъ, никт0же воскрeсе и3з8 мeртвыхъ. СіE ќбw бывaетъ t неискyса (с. 698) дух0вныхъ даровaній и3 рaзумwвъ, и3 не чyдо: понeже и3 неискyсніи предречeнныхъ боsтсz, д0ндеже и3скусsтсz. И$бо дёти пи1сменъ и3 пр0чіихъ ўчeній п0льзы не разумёюще, ўклонsютсz и4хъ: но роди1тели чyвствующе п0льзу, ћкоже чадолю1бцы, ўси1льнэ принуждaютъ къ си6мъ. По врeмени же пріeмлютъ дёти и3скyсъ, и3 начинaютъ не т0чію люби1ти сі‰ и3 понуждaющихъ, но и3 сaми съ рaдостію претерпэвaютъ ўчє1ніz, и4хже дости1гли. Сегw2 рaди и3 мы2 д0лженствуемъ пeрвэе t вёры терпёніемъ тещи2, и3 не њслабэвaти въ ск0рбэхъ, и3 врeмени зовyщу, пріи1демъ, во є4же познaти бывaемыхъ п0льзу, и3 си1це съ рaдостію и3 весeліемъ дёлаемъ без8 трудA. Вёрою бо х0димъ, ћкоже глаг0летъ ґп0столъ, ґ не видёніемъ.
Но ћкоже не возм0жно t неS њбрэсти2 прибhтокъ комY t купyющихъ во врeмz сіE, си1це не возм0жно њбрэсти2 комY мyдрости и3 пок0z прeжде, нeже дёломъ и3 сл0вомъ труди1тисz въ добродётелехъ. И# ћкоже nни2 при1снw боsтсz тщеты2, и3 надёютсz на прибhтокъ, си1це и3 здЁ д0лжно бhти дaже до послёднzгw и3здыхaніz. И# ћкоже пeрвіи не т0чію, є3гдA прибhточествуютъ, текyтъ, но и3 по тщетЁ и3 бэдaхъ пaки текyтъ: си1це и3 вторjи твори1ти д0лженствуютъ, вёдzще, ћкw прaздный не ћстъ t свои1хъ трудHвъ, почемY и3 ўб0гъ бывaетъ, и3 д0лженъ нeгли мн0гими талaнты. Сегw2 рaди на ўповaніи всели1лъ мS є3си2, глаг0летъ прор0къ. И# на ўповaніи соверши1шасz, речE ґп0столъ. И# сі‰ ќбw t вещeй є3стествA и3 б9eственныхъ писaній вкрaтцэ рек0шасz: ѓще же кто2 х0щетъ навhкнути и3скyсу, да дёлаетъ по си1лэ своeй сeдмь тэлє1снаz дBланіz при1снw, ћкоже въ ўчи1лищи неколeблемw, и3 нрaвственному да прилэжи1тъ дэsнію, си1рэчь душeвному. И# tсю1ду во ўповaніе дости1гши, и3 пребhвъ въ нeмъ, њбрsщетъ рaзумъ глаг0лемыхъ въ совершeнномъ блюдeніи. И# ћкw t начaла покаsніz, є3гдA сeдмь начaтъ, t пeрвагw дэsніz, си1рэчь безм0лвіz: бЁ воздаsніе ўповaніz, и3 пріwбрётеніе гот0вое прeжде, нeже труди1тисz (с. 699) въ пр0чіихъ шести2, си1рэчь, постЁ, бдёніи и3 въ други1хъ. Но кyпнw пeрвому и3 начaльному њчищeніz души2 безм0лвію ўчaщусz томY, ѓбіе пріwбрётеніе ўгот0васz.