Страница 71 из 83
(25) V. М. c. 12: cum voluit stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Чудеса от его одежды, V. М. с. 18, 4, собственноручного письма, с. 19, 1.
(26) D III 3, 7-8; ita parum est ipsum Martinum fecisse virtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt.
(27) Cf. Babut, p. 252 sq.
(28) D I 4, 5; I 5, 1; I 8, 5; I 13, 14; I 20, 4; II 8, 2.
(29) На острове Галлинарии Мартин питался кореньями. V. М. с. 6, 5. Власяница: V. М. 18, 4. Ep. III, 17, но не всегда: D II 5, 6; D III 6, 4. Ложе на пепле Ep. III, 14.
(30) illam scilicet perseverantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in vigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actos nullumque vacuum ab opere tempus V. M. c. 26, 2. Cf. c. 10, 1: idem enim constantissime perseverabat qui prius fuerat.
(31) fortitudo vincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi Ep. II, 13.
(32) V. M. 27, 1 Cf. V. Antoni 67: semper eandem faciem inter prospera et adversa (Цитаты из V. Antoni по латинскому переводу Евагрия IV века. Mi. P. G. 26, 835 sq). Спокойствие Мартина среди разбойников. V. М. с. 5, 5.
(33) V. M. 25, 6.
(34) caelestem quodammodo laetitiam vultu proferens extra naturam hominis videbatur V. M. 27, 1. Cf. V. Antoni 67: semper hilarem faciem gerens.
(35) V. Antoni, в переводе Евагрия, – литературный образец Севера осуждает печаль о грехах: nunquam recordatione peccati tristitia ora contraxit, c. 14. В греческом тексте подчеркнутые слова отсутствуют.
(36) Ер. II, 1.
(37) Ср. однако Ер. I, 14: nоn sine gemitu fatebatur diaboli arte deceptum. D III 13, 3: maestus ingemesceret se vel ad horam poxiae communioni fuisse permixtum... angelus: merito, inquit, Martine, conpungeris (4)... cum lacrimis (5).
(38) Ер. III, 16.
(39) V. M. 22, 4.
(40) si tu ipse, miserabilis, ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum vel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi vere confisus in Domino Jesu Christo misericordiam pollicerer. V. M. 22, 5.
(41) quocumque ieris et quaecumque temptaveris, diabolus tibi adversabitur. V. M. c. 6.
(42) V. M. с. с. 21-24.
(43) Ер. III, 13.
(44) Эфес. 6, 14-17.
(45) Ср., впрочем, строгий запрет общения с лицами другого пола D II 7; II 11, 12. Точка зрения самого Сульпиция I, 9, 1.
(46) Ep. II, 9-10.
(47) inplevit tamen sine cruore martyrium Ib. 12.
(48) Pro spe aeternitatis, ibidem.
(49) spes futurorum Ep. III, 1.
(50) V. М. с. 25, 4. Cf. "familiare illud ori suo crucis nomen". Ep. II, 4.
(51) V. M. с. 26, 3-4.
(52) Oculis... ас manibus in caelum semper intentis invictum ab oratione spiritum non relaxabat. Ep. III, 14.
(53) interiorem vitam illius et conversationem cotidianam et animum caelo semper intentum nulla unquam – vere profiteor – nulla explicabit oratio. V. M. c. 26, 2. Cf. c. 1, 7: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur.
(54) V. M. с. 25, 3. Cf. Hauck. К. G. I. 55.
(55) Martinus adhuc catechumenus hac me veste contexit. ib. c. 3, 3 со ссылкой на Мо. 25. 40.
(56) Martinus pauper et modicus caelum dives ingreditur. Ep. III, 21. Ср. характеристику самого Севера у Геннадия: paupertatis atque humilitatis amore conspicuus. (De viris illustribus c. 19).
(57) contemptibilem esse personam. V. M. c. 9, 3.
(58) vultu despicabilem, veste sordidum, crine deformem. Ib.
(59) Ib. c. 10, 2. Eadem in corde eius humilitas, eadem in vestitu eius vilitas erat.
(60) V. M. c. 2, 5. Рядом с этим омовение епископом ног у странника (V. M. с. 25, 3) является скорее частью быта. Ср. целование ног в кругу Севера D I 2.
(61) Ib. с. 26, 5.
(62) Cf. D. III, 2, 4. V. M. с. 16. Hoc suae nоn еsse virtutis... non esse se dignum (16, 5).
(63) V. M. 27, 2.
(64) Ibidem.
(65) D III 14.
(66) D III 4.
(67) V. M. с. 20, 2; D II 7, 3.
(68) о процессе присциллианистов и роли Мартина в нем см. Вabut, Priscillien et le priscillianisme, p. 168 sq. (освещение событий очень субъективное); Delehaye, о. с. р. 61 sq.
(69) Apud Parisios – leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit. V. M. c. 18, 3.
(70) Confessiones, lib. X, c. 35, n. 57.
(71) D II 9, 6.
(72) Ep. III, 14. Cf. Ep. III, 11: totus semper in Domino misericordiae visceribus afluebat.
(73) dubitavit paene quid mallet, quia nec hos deserere nес а Christo volebat diutius separari... lacrimasse perhibetur Ep. III, 11. В основе, может быть, лежит Филип. 1:21-25.
(74) verba spiritualiter salsa, D II 10.
(75) Ер. II, 13.
(76) Ер. II, 12.
(77) homini illiterato V. М. 25, 8. Ср. для контраста характеристику Присциллиана в хронике того же Сульпиция: "plus iusto inflatior profanarum rerum scientia". Chr. II, 46, 5.
(78) quam acer, quam efficax erat, quam in absolvendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis: me ex nullius unquam ore tantum scientiae, tantum (ingenii) boni et puri sermonis audisse. V. M, C. 25, 6.
(79) Ср. его литературное Ер. III, 1-3; D I 23.
(80) sermo incultior legentibus displiceret V. M. Prol. 1.
(81) Ib. 3 и с. 1, 4.
(82) non acerrime etiam inpugnare dementia, ib. c. 1, 3.
(83) ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. D I 5, 6.
(84) D II 5, 10.
(85) D III 14. Для управления монастырским имуществом в Мармутье поставлен диакон. D III 10, 2. Там есть и наемные рабочие V. M. 21, 3.
(86) ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen minor aetas deputabatur V. M. c. 10, 6.
(87) inutilem militiam D I 22, 2.
(88) V. M. с. 4. Ср. выше: solo licet nomine militavit (с. 3), non tamen sponte (c. 2, 2).
(89) regium nomen, cunctis fere liberis gentibus perinvisum Chr. I, 32; slultitia regum omnium, qui sibi divina vindicant. Ibid. II, 7.
(90) Ср. общее суждение о "триумфаторах": illi post triumphos suos in tartara saeva trudentur. Ep. III, 21.
(91) V. M. c. 4.
(92) D II 5, 5-10.
(93) V. M. с. 20, 2.
(94) Ib. c. 20, 6.
(95) D II 6, 4.
(96) Justius adsiduitatem, immo potius servitutem D II 6, 4.
(97) ne qua ex hoc vanitas adque inflatio obreperet D I 25, 6.
(98) Turonis tantum innocens erat D III 8, 1-3.
(99) Saevum esse et inauditum nefas, ut causam ecclesiae iudex saeculi iudicaret. Chr. II, 50, 5. Cf. D I 7, 2: saevo exemplo.
(100) foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degeneri inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset V. M. 20, 1.
(101) Ibidem.
(102) Imperavit potius quam rogavit. Ibid. c. 20, 2.
(103) Ibid. 25, 3.
(104) Уместно вспомнить, что у другого социального радикала младшего поколения (V в.), тесно связанного с аскетическими кругами Галлии (Лерин), у Сальвиана, в основе его ригоризма лежит тот же образ Иисуса: "вселенский Страдалец, самый бедный в мире, ибо чувствует беду всех".
(105) Не понимаем, как мог Zockler усмотреть в нем "eine Synthese von bischoflicher Regententugend und von asketischer Strenge". Askese und Monchtum, B. II, p. 333.
(106) Мартин живет inter clericos dissidentes, inter episcopos saevientes, cum fere cotidianis scandalis. D I 24, 3.
(107) pauci tamen et nonnulli ex episcopis... impie repugnabant. V. M. c. 9.
(108) non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, nоn alii tamen quam episcopi ferebantur. Ib. c. 27, 3; Cf. D I 26, 3.
(109) nес multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. D III 12, 2.
(110) D III 13, 6.
(111) V. M. 25, 4.
(112) D I 2, 4; D III 16. Cf. V. M. 27, 4: nosmet ipsos plerique (episcopi) circumlatrant.
(113) V. M. 6, 4: adversus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret.
(114) D I 7, 6.
(115) "un solitaire voyageur": Babut, o. c. p. 193.
(116) D I 17-19.
(117) D I 10, 1.
(118) qui ab hominibus frequentaretur, non posse ab angelis frequentari. D I 17, 5.
(119) miseros se fatentes, si qui diutius in congregatione multorum, ubi humana esset patienda conversatio, residissent. D I 11, 7.
(120) non esse autem dubium, quin Antichristus, malo spiritu conceptus, iam natus esset et iam in annis puerilibus constitutus. D II 14, 4.
(121) V. M. с. 24.
(122) Характерно для аристократического общества, что среди этого всеобщего обесценения остается место для благородства крови. О Мартине, человеке простого звания, Сульпиций считает нужным отметить: "Parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis". V. M. c. 2.