Страница 83 из 83
965
Babut. o. c. p. 166.
966
"St. Martin et Sulpice Severe". Analecta Bollandiana. t. XXXVIII, Bruxelles 1920.
967
Н. Strathmann. Geschichte der fruhchristlichen Askese. I. 1914.
968
Pourrat. La spiritualite chretienne. I. Des origines de 1'Eglise au Moyen Age. Paris 1918.
969
Hauck. Kirchengeschichte Deutschlands I, p. 49-61.
970
Apostolica auctoritas V. M. 20,1; consertus apostolis et profetis Ep. II, 8; meritoque hunc iste Sulpitius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem D II 5, 2.
971
in illo iustorum grege nulli secundus Ep. II, 8 ; nullius umquam cum illius viri meritis profiteor conferendam esse virtutem D I 24, 2.
972
ut... potens et vere apostolicus haberetur V. M. 7, 7; imperat... potenti verbo (птицам) – eo... circa aves usus imperio, quo daemones fugare consueverat. Ep. III, 8; nес labore victum, nес morte vincendum Ep. III, 14. Ср. видение Мартина Северу: vultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo Ep. II, 3.
973
D I 25, 3; D II 5, 7; D II 12, 11.
974
D II 13.
975
sarcina molesta me... ducit in tartara. Spes tamen superest, illa sola, illa postrema ut quid per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. Ep. II, 18.
976
D I 26, 5-6.
977
D I 20. Ср. рассказ о недостойном иноке Анатолии V.M. с. 23,3: signis quibusdam plerosque coartabat; об испанском лже-Христе (multis signis), ib. 24, 1.
978
D I 21.
979
Вabut, о. с. р. 83 n. 1.
980
Athanasius Alex. Vita sancti Antoni, c. 53.
981
и некоторые чудеса Мартина совершаются по молитве: imminens periculum oratione repulit с. 6, 6; cum aliquandiu orationi incubuisset (при воскрешении мертвого); aliquantisper oravit (над мертвым V. M. с. 8, 2) Cf. с. 14, 4; с. 16, 7: familiaria arma с. 22, 1: D. II, 4: nota praesidia, D II 5, nota subsidia D III 8, 7; D III 14, 4. Чудеса, совершаемые без молитвы: V. М. с. 12, 13, 14, 1-2, с. 15, с. 17, 18, 19. Ep. III, 8; D II, 2, 3; D II, 8, 7-9; D II, 9, 1-3; D III 3, 3; D III 8, 2, Virtus III 9, 3; D III 10.
982
V. М. c. 12: cum voluit stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Чудеса от его одежды, V. М. с. 18, 4, собственноручного письма, с. 19, 1.
983
D III 3, 7-8; ita parum est ipsum Martinum fecisse virtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt.
984
Cf. Babut, p. 252 sq.
985
D I 4, 5; I 5, 1; I 8, 5; I 13, 14; I 20, 4; II 8, 2.
986
На острове Галлинарии Мартин питался кореньями. V. М. с. 6, 5. Власяница: V. М. 18, 4. Ep. III, 17, но не всегда: D II 5, 6; D III 6, 4. Ложе на пепле Ep. III, 14.
987
illam scilicet perseverantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in vigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actos nullumque vacuum ab opere tempus V. M. c. 26, 2. Cf. c. 10, 1: idem enim constantissime perseverabat qui prius fuerat.
988
fortitudo vincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi Ep. II, 13.
989
V. M. 27, 1 Cf. V. Antoni 67: semper eandem faciem inter prospera et adversa (Цитаты из V. Antoni по латинскому переводу Евагрия IV века. Mi. P. G. 26, 835 sq). Спокойствие Мартина среди разбойников. V. М. с. 5, 5.
990
V. M. 25, 6.
991
caelestem quodammodo laetitiam vultu proferens extra naturam hominis videbatur V. M. 27, 1. Cf. V. Antoni 67: semper hilarem faciem gerens.
992
V. Antoni, в переводе Евагрия, – литературный образец Севера осуждает печаль о грехах: nunquam recordatione peccati tristitia ora contraxit, c. 14. В греческом тексте подчеркнутые слова отсутствуют.
993
Ер. II, 1.
994
Ср. однако Ер. I, 14: nоn sine gemitu fatebatur diaboli arte deceptum. D III 13, 3: maestus ingemesceret se vel ad horam poxiae communioni fuisse permixtum... angelus: merito, inquit, Martine, conpungeris (4)... cum lacrimis (5).
995
Ер. III, 16.
996
V. M. 22, 4.
997
si tu ipse, miserabilis, ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum vel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi vere confisus in Domino Jesu Christo misericordiam pollicerer. V. M. 22, 5.
998
quocumque ieris et quaecumque temptaveris, diabolus tibi adversabitur. V. M. c. 6.
999
V. M. с. с. 21-24.
1000
Ер. III, 13.
1001
Эфес. 6, 14-17.
1002
Ср., впрочем, строгий запрет общения с лицами другого пола D II 7; II 11, 12. Точка зрения самого Сульпиция I, 9, 1.
1003
Ep. II, 9-10.
1004
inplevit tamen sine cruore martyrium Ib. 12.
1005
Pro spe aeternitatis, ibidem.
1006
spes futurorum Ep. III, 1.
1007
V. М. с. 25, 4. Cf. "familiare illud ori suo crucis nomen". Ep. II, 4.
1008
V. M. с. 26, 3-4.
1009
Oculis... ас manibus in caelum semper intentis invictum ab oratione spiritum non relaxabat. Ep. III, 14.
1010
interiorem vitam illius et conversationem cotidianam et animum caelo semper intentum nulla unquam – vere profiteor – nulla explicabit oratio. V. M. c. 26, 2. Cf. c. 1, 7: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur.
1011
V. M. с. 25, 3. Cf. Hauck. К. G. I. 55.
1012
Martinus adhuc catechumenus hac me veste contexit. ib. c. 3, 3 со ссылкой на Мо. 25. 40.
1013
Martinus pauper et modicus caelum dives ingreditur. Ep. III, 21. Ср. характеристику самого Севера у Геннадия: paupertatis atque humilitatis amore conspicuus. (De viris illustribus c. 19).
1014
contemptibilem esse personam. V. M. c. 9, 3.
1015
vultu despicabilem, veste sordidum, crine deformem. Ib.
1016
Ib. c. 10, 2. Eadem in corde eius humilitas, eadem in vestitu eius vilitas erat.
1017
V. M. c. 2, 5. Рядом с этим омовение епископом ног у странника (V. M. с. 25, 3) является скорее частью быта. Ср. целование ног в кругу Севера D I 2.
1018
Ib. с. 26, 5.
1019
Cf. D. III, 2, 4. V. M. с. 16. Hoc suae nоn еsse virtutis... non esse se dignum (16, 5).
1020
V. M. 27, 2.
1021
Ibidem.
1022
D III 14.
1023
D III 4.
1024
V. M. с. 20, 2; D II 7, 3.
1025
о процессе присциллианистов и роли Мартина в нем см. Вabut, Priscillien et le priscillianisme, p. 168 sq. (освещение событий очень субъективное); Delehaye, о. с. р. 61 sq.
1026
Apud Parisios – leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit. V. M. c. 18, 3.
1027
Confessiones, lib. X, c. 35, n. 57.
1028
D II 9, 6.
1029
Ep. III, 14. Cf. Ep. III, 11: totus semper in Domino misericordiae visceribus afluebat.
1030
dubitavit paene quid mallet, quia nec hos deserere nес а Christo volebat diutius separari... lacrimasse perhibetur Ep. III, 11. В основе, может быть, лежит Филип. 1:21-25.
1031
verba spiritualiter salsa, D II 10.
1032
Ер. II, 13.
1033
Ер. II, 12.
1034
homini illiterato V. М. 25, 8. Ср. для контраста характеристику Присциллиана в хронике того же Сульпиция: "plus iusto inflatior profanarum rerum scientia". Chr. II, 46, 5.
1035
quam acer, quam efficax erat, quam in absolvendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis: me ex nullius unquam ore tantum scientiae, tantum (ingenii) boni et puri sermonis audisse. V. M, C. 25, 6.
1036
Ср. его литературное Ер. III, 1-3; D I 23.
1037
sermo incultior legentibus displiceret V. M. Prol. 1.
1038
Ib. 3 и с. 1, 4.
1039
non acerrime etiam inpugnare dementia, ib. c. 1, 3.
1040
ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. D I 5, 6.
1041
D II 5, 10.
1042
D III 14. Для управления монастырским имуществом в Мармутье поставлен диакон. D III 10, 2. Там есть и наемные рабочие V. M. 21, 3.
1043
ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen minor aetas deputabatur V. M. c. 10, 6.
1044
inutilem militiam D I 22, 2.
1045
V. M. с. 4. Ср. выше: solo licet nomine militavit (с. 3), non tamen sponte (c. 2, 2).
1046
regium nomen, cunctis fere liberis gentibus perinvisum Chr. I, 32; slultitia regum omnium, qui sibi divina vindicant. Ibid. II, 7.
1047
Ср. общее суждение о "триумфаторах": illi post triumphos suos in tartara saeva trudentur. Ep. III, 21.
1048
V. M. c. 4.
1049
D II 5, 5-10.
1050
V. M. с. 20, 2.
1051
Ib. c. 20, 6.
1052
D II 6, 4.
1053
Justius adsiduitatem, immo potius servitutem D II 6, 4.
1054
ne qua ex hoc vanitas adque inflatio obreperet D I 25, 6.
1055
Turonis tantum innocens erat D III 8, 1-3.
1056
Saevum esse et inauditum nefas, ut causam ecclesiae iudex saeculi iudicaret. Chr. II, 50, 5. Cf. D I 7, 2: saevo exemplo.
1057
foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degeneri inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset V. M. 20, 1.
1058
Ibidem.
1059
Imperavit potius quam rogavit. Ibid. c. 20, 2.
1060
Ibid. 25, 3.
1061
Уместно вспомнить, что у другого социального радикала младшего поколения (V в.), тесно связанного с аскетическими кругами Галлии (Лерин), у Сальвиана, в основе его ригоризма лежит тот же образ Иисуса: "вселенский Страдалец, самый бедный в мире, ибо чувствует беду всех".
1062
Не понимаем, как мог Zockler усмотреть в нем "eine Synthese von bischoflicher Regententugend und von asketischer Strenge". Askese und Monchtum, B. II, p. 333.
1063
Мартин живет inter clericos dissidentes, inter episcopos saevientes, cum fere cotidianis scandalis. D I 24, 3.
1064
pauci tamen et nonnulli ex episcopis... impie repugnabant. V. M. c. 9.
1065
non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, nоn alii tamen quam episcopi ferebantur. Ib. c. 27, 3; Cf. D I 26, 3.
1066
nес multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. D III 12, 2.
1067
D III 13, 6.
1068
V. M. 25, 4.
1069
D I 2, 4; D III 16. Cf. V. M. 27, 4: nosmet ipsos plerique (episcopi) circumlatrant.
1070
V. M. 6, 4: adversus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret.
1071
D I 7, 6.
1072
"un solitaire voyageur": Babut, o. c. p. 193.
1073
D I 17-19.
1074
D I 10, 1.
1075
qui ab hominibus frequentaretur, non posse ab angelis frequentari. D I 17, 5.
1076
miseros se fatentes, si qui diutius in congregatione multorum, ubi humana esset patienda conversatio, residissent. D I 11, 7.
1077
non esse autem dubium, quin Antichristus, malo spiritu conceptus, iam natus esset et iam in annis puerilibus constitutus. D II 14, 4
1078
V. M. с. 24.
1079
Характерно для аристократического общества, что среди этого всеобщего обесценения остается место для благородства крови. О Мартине, человеке простого звания, Сульпиций считает нужным отметить: "Parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis". V. M. c. 2
1080
Неизвестно, знал ли Сульпиций "Historia Monachorum". Delehaye, p. 50.
1081
12 октября. Св. Мартин называется здесь епископом "в Константине граде Галилейстем". Та же история рассказывается отдельно 13 февраля. Общая канва жития и ряд деталей не оставляют сомнения в том, что чтимый святой не кто иной, как епископ Турский.