Страница 132 из 157
564
in 1 Reg. h. 1,11р. 488; 1008. Tu solus es, cui quod es, a nullo datum est. Nos enim omnes, id est universa creatura, non eramus antequam crearemur, et ideo quod sumus, voluntas est creatoris. Et quia aliquando non fuimus, non est integrum si dicatur de nobis quia sumus, quantum ad illud spectat cum non essemus. Sed solus est Deus, qui quod est semper habuit, et non accepit ut esset initium. Denique Moyses cum discere vellet a Deo quod ei nomen esset, docens eum Deus dixit: «Ego sum qui sum et hoc mihi nomen est» (Exod. 3, 14). Si ergo aliud aliquid in creaturis hoc nomine vel hac significantia appellari posset, nunquam diceret Dominus hoc sibi esse nomen. Sciebat enim se solum esse, creaturas vero a se accepisse ut essent... Sic ergo... visibilia et invisibilia, quantum ad naturam Dei pertinet, non sunt, quantum ad voluntatem creatoris, sunt hoc quod ea esse voluit qui fecit.
565
in Matth. t. 12, 9 p. 522; 996. καὶ ζωὴ δέ, ὡς ἀπὸ πηγῆς ζωῆς τοῦ Πατρός (Jerem. 2, 13), ὁ εἰπών «Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή» (Joh. 14, 6). καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς εἰ μὴ, ὥσπερ οὐ ταὐτὸν ἐστι πηγὴ ποταμοῦ καὶ ποταμός, οὕτως πηγὴ ζωῆς καὶ ζωή. Καὶ ταῦτα δὲ προσεθήκαμεν, διὰ τὸ προσκεῖσθαι τώ· «Σύ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ ϒἱὸς τοῦ Θεοῦ», τό, «τού ζῶντος» (Matth. 16, 16)· ἐξαίρετον γὰρ τι ἐχρῆν παραστῆσαι ἐν τῷ λι γομένω (Num. 14, 28. Jerem. 22, 24) περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός τῶν ὅλων, ὡς ζῶντος παρὰ τε τὴν αὐτοζωήν, καὶ τὰ μετέχοντα αὐτῆς.
566
in Joh. t. 2, 11 p. 71; 145. νοητέον καὶ τό· «Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος» (Num. 14, ,'Ν). Τάχα τοῦ κυρίως ζῆν, μάλισταἐκ τῶν εἰρημένων περὶ τοῦ ζῆν παρὰ μόνω πηγχάνοντος τῷ Θεῷ. Καὶ ὅρα εἰ διὰ τοῦτο δύναται ὁ ἀπόστολος τὴν εἰς ἡπερβολὴν ἡπιροχήν νοήσας τῆς ζωῆς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀξίως Θεοῦ συνιεὶς τό· «Ζῶ ἐγώ...», εἰρηκέναι περὶ Θεοῦ, «ὁ μόνος ἔχων ἀθανασίαν» (1 Tim. 6, 16), οὐδενὸς τῶν παρὰ τὸν Θεὸν ζώντων ἔχοντος τὴν ἄτρεπτον πάντη καὶ ἀναλλοίωτον ζωήν.
567
in Joh. t. 2, 7 p. 64; 136. καὶ ἔστι προσαγαγεῖν πῶς διὰ τὴν κακίαν μὴ ὄντες oἱ πονηροὶ προσαγορεύονται ἐκ τοῦ ἐν τῆ Ἐξόδω (3, 14) ὀνόματος ἀναγραφομένου τοῦ Θεοῦ·... «ὁ ὤν, τοῦτο μοί ἐστιν τὸ ὄνομα». Καθ' ἡμᾶς δὲ τοὺς εὐχομένους εἶναι ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας, ὁ ἀγαθός Θεὸς ταῦτα φησιν, ὄν δοξάζων ὁ Σωτὴρ λέγει«οὐδείς ἀγαθός εἰ μὴ εἰς ὁ Θεὸς ὁ Πατήρ (Marc. 10, 18. Luc. 18, 19). Οὐκοῦν ὁ ἀγαθός τῷ ὄντι ὁ αὐτὸς ἐστι ν.Ἐναντίον δὲ τῷ ἀγαθῶ τὸ κακόν, ἢ τὸ πονιρόν, καὶ ἐναντίον τῷ ὄντι τὸ οὐκ ὄν οῖς ἀκολουθεῖ, ὅτι τὸ πονηρόν καὶ κακὸν οὐκ όν.
568
in Matth. t. 15, 11 p. 666; 1284. ἀληθῶς ἀγαθός εἰς ἐστι ... κυρίως ἀγαθός οῦτός ἐστιν.
569
de princ. 1, 6, 2. ib. 1, 8, 3 (см. ниже пр. 6).
570
de princ. 1,2, 13. (ό Θεός) αὐτὸ ἀγαθὸν .
571
Sel. in Ps. 29, 5 p. 641; 1293. φαμὲν τοίνυν ὥσπερ χωρὶς πάσης προσθήκης μόνος ὁ Θεὸς ἀγαθός ἐστιν... ὡς δὲ μετὰ προσθήκης ἐστι δοῦλος ἀγαθός... και ἄνθρωπος ἀγαθός.
572
de princ. 4, 2, 13. ἁπλῶς ἀγαθός.
573
Sel. in Num. p. 271; 577. οὗ γὰρ καθ' ἕξιν μόνον, ἀλλὰ καὶ κατ' οὐσίαν ἀγαθός ἐστιν (ό Θεός), c. Cels. 6, 44 p. 666; 1365. οὐ γὰρ οἶον τ' ἦν ὁμοίως εἶναι τω οὐσιωδῶς ἀγαθῶ ἀγαθὸν τὸ κατὰ συμβεβηκὸς, καὶ ἐξ ἐπιγενήματος ἀγαθὸν , de princ. 1, 6, 2 p. 69; 166. in hac enim sola Trinitate, quae est auctor omnium, bonitos substantialiter inest; caeteri vero accidentem earn ac decidentem habent. ib. 1, 8, 3 p. 75; 178. nulla igitur natura est quae non recipiat bonum vel malum, excepta Dei natura, quae bonorum omnium fons est, et Christi.
574
in Matth. t. 15, lip. 666. κυρίως ἀγαθός οὗτος ἐστιν, ὄν πείθομαι πάντα ὡς ἀγαθὸν ποιεῖν... Πείθομαι γὰρ Θεοῦ ἀγαθότητος πνεῖν καὶ τό· «Ἐγώ ἀποκτενῶ», οὐκ ἔλαττον τοῦ· «Καὶ ζῆν ποιήσω»· ὁμοίως δὲ καὶ τό· «Πατάξω», οὐχ ἧττον τοῦ «Κάγώ ἰάσομαι» (Deut. 32, 39).
575
Благость имеет у Оригена смысл несомненно этический, у Плотина, напротив,— метафизический. Но совпадение воззрения того и другого в подробностях весьма замечательно: по Оригену, Сущий то же, что и благой, по Плотину единое то же, что и благо; и тот и другой отрицает, что первое начало благо только в каком-нибудь отношении (см. стр. 24 пр. 3).
576
См. стр. 187 пр. 2.
577
in Joh. t. 13, 34 p. 244; 460. τοῦ Πατρὸς τοῦ μόνου ἀνενδεοῦς καὶ αὐτάρκους αύτῶ.
578
с Cels. 4, 14 p. 510; 1045. οὐδὲ γὰρ δεδύνηνται οὗτοι (οί στωϊκοὶ) τρανῶσαι τὴν φυσικὴν τοῦ Θεοῦ ἔννοιαν, ὡς πάντη ἀφθάρτου, καὶ ἀπλοῦ, καὶ ἀσυνθέτου, καὶ ἀδιαιρέτου.... Μένων γὰρ τῆ οὐσία ἄτρεπτος. Неизменяемость — по Оригену — дана в не материальности существа Божия, в понятии о жизни Божией, в понятии о Боге как едином (in Reg. h. 1,4 р. 483; 999. nam ut ego arbitror non tantum numero unus designatur (Deut. 6, 4), qui utique supra omnem numerum esse credendus est: sed per hoc magis unus dici intelligendus est, quod nunquam a semetipso alter efficitur, hoc est, nunquam mutatur, nunquam in aliud vertitur) и наконец, в том, что Бог есть начало и существует от вечности (de princ. 4, 35 p. 193; 410. intellectualis natura (creata), quae et commutabilis et convertibilis deprehenditur ea ipsa conditione qua facta est: quod enim non fuit, et esse coepit, etiam hoc ipso naturae mutabilis designatur).
579
in Joh. t. 2, 12 p. 71; 145. ἅμα δὲ ἐξετάζοντεςτὰ περὶ τοῦ ζῆν τοῦ Θεοῦ... ἀκολούθως τοῦτοις παρατιθέμενοι τό· «Ὀ μόνος ἔχων ἀθανασίαν (1 Tim. 6, 16), τά ὑπονοούμενα συμπαραληψόμεθα περὶ τοῦ πᾶν ὁτιποτούν λογικόν μὴ οὐσιωδῶς ἔχειν, ὡς ἀχώριστον συμβεβηκὸς, τὴν μακαριότητα. Ἐάν γὰρ ἀχώριστον ἔχη τὴν μακαριότητα καὶ τὴν προηγουμένην ζωὴν πῶς ἔτι ἓσται ἀληθὲς τὸ περὶ τοῦ Θεοῦ λεγόμενον «Ὁ μόνος ἔχων ἀθανασίαν».
580
in Exod. h. 6, 13 р. 151; 340. Quoties «in saeculum» dicitur (Exod. 15,18), longitudo quidem temporis, sed esse finis aliquis indicatur, et si in aliud saeculum dicatur, aliquis sine dubio longior quidem, tamen ponitur finis; et quoties saecula saeculorum nominantur, fortasse licet ignotus nobis, tamen a Deo statutus aliquis terminus indicatur. Quod vero addit in hoc loco: «et adhuc», nullum sensum termini alicujus aut finis reliquit. Quodcunque enim illud cogitaveris, in quo finem putes posse consistere, semper tibi dicit sermo propheticus: «et adhuc», velut si loquatur ad te, et dicat: Putas in saeculum saeculi Dominum regnaturum? «Et adhuc». Putas in saecula saeculorum? «Et adhuc». Et quomodocunque dixeris illud de regni ejus spatiis, semper tibi dicit propheta: «Et adhuc».
581
de princ. 1, 3, 4 p. 62; 150. hoc sane quod dicimus vel «semper», vel «erat», vel si quod aliud tale temporalis significationis nomen adsciscimus, simpliciter et cum venia accipiendum est; quoniam nominum quidem horum significationis temporales sunt, ea autem de quibus loquimur, tractatu quidem sermonis temporaliter nominantur, natura autem sui omnem intelligentiam sensus temporalis excedunt.
582
n Joh. t. 1, 32 p. 33; 77. ὧ (τῷ Θεῷ) ἀεὶ ἐστι τὸ σήμερον οὐκ ἔνι γὰρ ἑσπέρα Θεοῦ, ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι, ὄτι οὐδὲ πρωΐα ἀλλ' ὁ συμπαρεκτείνων τῆ ἀγενήτω καὶ ἀϊδίω αὐτοῦ ζωῆ, ἵν’οὕτως εἴπω, χρόνος ἡμέρα ἐστίν αὐτῷ σήμερον.
583
de princ. 1, 1, 6 p. 51; 125 natura ilia simplex et tota mens, ut moveatur vel operetur aliquid, nihil dilationis aut cunctationis habere potest.
584
In Joh. t. 6, 23 p. 139; 268. ὁ περιζωσάμενος πᾶσαν τὴν κτίσιν. de orat. 23 p. 233; 485. οὗ περιγεγράφθαι αὐτὸν σχῆματι σωματικῶ ὑποληπτέον... δέον τῆ ἀφάτω δυνάμει τῆς θεότητος αύτοῦ πεπεῖσθαι περέχεσθαι καὶ συνὲχεσθαι τὰ πάντα ύπ’ αὐτοῦ, de pr. 4, 30 p. 191; 404. paterna substantia quae ubique est.
585
c. Cels. 6, 75 p. 686; 1405. καὶ πάντα μὲν περιέχει τὰ προνοούμενα ἡ πρόνοια καὶ περιείληφεν αὐτά· οὐχ ὡς σῶμά δὲ περιέχον περιέχει, ὅτε καὶ σῶμά ἐστι τὸ περιεχόμενον ἀλλ' ὡς δύναμις θεία καὶ περιειληφυῖα τὰ περιεχόμενα.
586
с. Cels. 4, 5 p. 505; 1033. ἐπιδημεῖ δὲ δύναμις καὶ θειότης Θεοῦ ... οὐκ ἀμείβοντος τόπον, οὐδ' ἐκλείποντος χώραν αὑτοῦ κενήν, καὶ ἄλλην (= τόπον, οὐ πρότερον αὐτὸν έχοντα) πληροῦντος.
587
de princ. 4, 30. 31 p. 191; 404. 405. de incarnatione... Filii... non ita sentiendum est, quod omnis divinitatis ejus majestas intra brevissimi corporis claustra conclusa est, ita ut omne Verbum Dei... et Sapientia vel a Patre divulsa sit vel intra corporis ejus coërcita et conscripta brevitatem, nec usquam praeterea putetur operata; sed inter utrunique cauta pietatis debet esse confessio, ut neque aliquid divinitatis in Christo defuisse credatur, et nulla penitus a paterna substantia, quae ubique est, facta putetur esse divisio... Ne quis tamen nos existimet per haec illud affirmare, quod pars aliqua detatis Filii Dei fuerit in Christo, reliqua vero pars alibi vel ubique: quod illi sentire possunt qui naturam substantiae incorporeae atque invisibilis ignorant. Impossibile namque est de incorporeo partem dici, aut divisionem aliquam fieri.