Страница 206 из 247
Џнъ же глаг0ла є3мY: сE ўжE познaлъ є3си2 стезю2 безм0лвіz и3 дёланіz, и3 ћже t сегw2 слaдость и3скуси1лъ є3си2, и3мёй u5бо въ сeрдцэ твоeмъ сіE всегдA: ѓще ћси, ѓще піeши, ѓще въ бесёдэ съ нёкіими њбрэтaешисz, ѓще внЁ кeлліи, ѓще на пути2, да не мимои1детъ тебE, трeзвенною мhслію и3 непрелeстнымъ ўм0мъ, сeю моли1твою моли1тисz, и3 пёти и3 поучaтисz въ моли1твмъ и3 pалмёхъ. Но и3 въ сaмой нyжднэй потрeбэ твоeй, да не прaздненъ бyдетъ ќмъ тв0й, сокровeннw поучazсz и3 молsсz. Си1це бо возм0жеши ўразумёти глубины6 б9eственнагw писaніz, и3 ћже въ нeмъ сокровeнную си1лу, и3 дaти непрестaнное ўмY дёланіе, ћкw да и3сп0лниши ґп0стольско сл0во сказyющее: непрестaннw моли1тесz. Внимaй ќбw прилёжнw, и3 храни2 сeрдце твоE є4же не пріsти лукaвы п0мыслы, и3ли2 какwвhz когдaлибо сyєтныz и3 неполє1зныz: но всегдA и3 спS, и3 востаS, и3 kдS, и3 піS, (с. 1045) и3 бесёдуz, сeрдце твоE сокровeннw въ мhсли, nвогдA ќбw да поучaетсz во pалмёхъ, nвогдa же да м0литсz си1це: гDи ї}се хrтE, сн7е б9ій, поми1луй мS! И# пaки: є3гдA поeши љзhкомъ, внимaй не и3н†z глаг0лати ўсты2, и3 во и3нhхъ пари1ти мhслію. И# пaки вопроси2 брaтъ: мнHгаz во снёхъ тщє1тнаz мечт†ніz зрю2. Стaрецъ же къ немY речE: не њблэни1шисz, нижE вознеради1ши: но прeжде нeже ќснеши, мнHгіz моли6твы сотвори2 въ сeрдцэ твоeмъ, и3 проти1ву стaни п0мысламъ, да не всю1ду води1мь бyдеши хотёніи діaволи, да бGъ воспріи1метъ тS.
Е#ли1ка же си1ла въ тебЁ, подвизaйсz, да во pалмёхъ и3 ќмнэмъ поучeніи ќснеши, и3 да не вознеради1ши и3 попyстиши мhсли твоeй воспріsти ч{ждыz п0мыслы: но въ ни1хже моли1лсz є3си2, въ тёхже и3 поучazсz восклони1сz, ћкw да спsщу ти2 соустр0итсz, и3 востаю1щу соглаг0летъ ти2. Глаг0ли же и3 с™hй сmмв0лъ правослaвныz вёры прeжде нeже ўснyти тебЁ. Е$же бо њ бз7э прaвw мhслити, и3ст0чникъ є4сть и3 хранeніе всёхъ бл†гъ. Пaки вопроси2 є3го2 глаг0лz: сотвори2 люб0вь џтче, рцh ми, к0е дёланіе и4мать ќмъ тв0й; научи1 мz, да и3 ѓзъ спасyсz. Џнъ же глаг0ла: что2 х0щеши сі‰ и3спhтовати; Џнъ же востaвъ, и3 держA н0зэ с™aгw лобызaz, молsше и3зрещи2 є3мY. По мн0гихъ же часёхъ речE: не м0жеши носи1ти є3щE, мyжа бо є4сть въ навыкновeніи благи1хъ сyщагw, є4же раздaти коемyждо чyвству подобaющее дёло, не бо2 м0щно є4сть комY, не њчи1щшусz совершeннэ t сyетныхъ помышлeній мjра, спод0битисz сицевaгw даровaніz. Тёмже, ѓще сицевhхъ желaтель є3си2, и3мёй сокровeнное поучeніе въ чи1стомъ сeрдцэ. Ѓще бо пребyдетъ непрестaннаz твоS моли1тва, и3 поучeніе писaній, tвeрзутсz ти2 ќмныz тво‰ џчи души2, и3 бyдетъ є4й рaдость вeліz, и3 желaніе нёкое неизречeнно и3 крёпко, возжизaемэй и3 пл0ти t дyха, ћкw всемY человёку бhти дух0вну.
Ѓще ќбw въ нощи2, ѓще во дни2 спод0битъ тS бGъ чи1стымъ ўм0мъ помоли1тисz чи1стэ, да не внeмлеши своемY прaвилу: но є3ли1ка ти2 си1ла є4сть, сопростирaйсz прилэплsтисz бGу, и3 т0й просвэти1тъ сeрдце твоE въ д¦0внэмъ, (с. 1046) є4же начaлъ є3си2, дёланіи. И# сіE тaкожде приложи2, ћкw пріи1де ко мнЁ и3ногдA нёкій стaрецъ и3 вопрошeнъ бhвъ t менE њ ўстроeніи ўмA, речE: ћкw двA лBта пребhхъ молS бGа t всегw2 сeрдца, просS неwслaбнw, да дaстъ ми2 вhну и3 немzтeжнw, впечатлэвaтисz въ сeрдцэ моeмъ моли1твэ, ю4же предадE сaмъ свои6мъ ўченикHмъ: и3 ви1дэвъ трyдъ м0й и3 терпёніе, подадE прошeніе великодарови1тый гDь. Речe же и3 сіE, ћкw сyщыz въ мhсли њ сyетныхъ (вещeхъ) п0мыслы, недyгъ є4сть прaздныz и3 ўнhлыz души2. Подобaетъ ќбw по пи1санному, всsцэмъ хранeніемъ блюсти2 нaмъ ќмъ св0й, и3 непрестaннw пёти въ рaзумэ, и3 чи1стымъ ўм0мъ моли1тисz. Тёмже u5бо брaтіе, х0щетъ нaсъ бGъ, пeрвэе въ трудёхъ, тaже въ любви2 и3 непрестaннэ моли1твэ kвлsти къ немY тщaніе, и3 т0й подaстъ пyть спасeніz. Ћвэ же ћкw не и4нъ пyть къ нб7си2 возводsщій, рaзвэ совершeнное безм0лвіе, и3 всёхъ ѕлhхъ ўдалeніе, и3 благи1хъ стzжaніе, и3 совершeнна къ бGу люб0вь, и3 є4же бhти съ бGомъ въ препод0біи и3 прaвдэ: и3 ѓще кто2 въ си1хъ бyдетъ, ѕэлw2 вск0рэ къ небeсному востечeтъ ли1ку. Подобaетъ же всsкw на сію2 взhти высотY желaющему, ўмертви1ти ќды, ±же на земли2.
Е#гдa бо душA нaша видёніемъ и4стиннагw блaга ўслаждaетсz, ни къ є3ди1ной же t дёйствуемыхъ слaстію страстeй ўклонsетсz: но всsкагw tврати1вшисz тэлeснагw сладострaстіz, чи1стою и3 несквeрною мhслію пріeмлетъ kвлeніе бGа. Мн0га u5бо нaмъ потрeба хранeніz, и3 трудHвъ тэлeсныхъ, и3 њчищeніz души2, да всели1мъ бGа въ сердцA н†ша: да пр0чее безгрёшнw соверши1мъ б9eствєнныz є3гw2 зaпwвэди, и3 сaмъ џнъ ќчитъ ны2 твeрдw зак0ны є3гw2 храни1ти, ћкоже лучи2 с0лнечны сво‰ дBйствіz и3спускaz, низпослaнною д¦а благодaтію. Трудaми бо и3 и3скушeніzми подобaетъ њчи1стити нaмъ w4бразъ, по немyже бhхомъ словeсни, и3 всsкагw рaзума и3 под0біz б9іz пріsтельни: всsкой сквeрнэ не примBсна и3 нёкіимъ w4бразомъ nгнeмъ и3скушeній ѓки новопрекHвана ч{вства и3мyще, и3 въ цaрское дост0инство претворsеми. Всsкагw бо блaга причaстно и3 человёческое є3стество2 содёла бGъ, могyщее (с. 1047) ќмнэ зрёти ѓгGлъ ликов†ніz, слaву госп0дствій, си6лы, нач†ла, вл†сти, свётъ непристyпный, слaву преwблистaющую. Е#гдa же и3спрaвиши добродётель, да не вознесeшисz п0мысломъ твои1мъ на брaта, ћкw тебЁ и3спрaвившу, томy же вознерадёвшу: начaло бо г0рдости сіE є4сть. Всeю си1лою блюди2 ничес0же твори1ти человэкоуг0діz рaди.
Ѓще же подвизaешисz на стрaсть, да не возскорби1ши, нижE да ўнhеши, ѓще не престаeтъ брaнь: но востaвъ повeрзи себE пред8 бGомъ всёмъ сeрдцемъ, со прор0комъ глаг0лz: Суди2 гDи њби1дzщыz мS, ѓзъ бо не могY проти1ву и4хъ. И# т0й зрS твоE смирeніе, ѓбіе п0слетъ п0мощь свою2. Е#гдa же х0диши съ кёмлибо въ пути2, не воспріими2 сyетныz бесёды, но дaждь ўмY д¦0вное, є4же и3мЁ, дёланіе, да бyдетъ є3мY nбhчай блaгъ, и3 забвeніе слaдостей мірски1хъ, и3 въ прист†нища безстрaстіz дости1гнетъ. Си1ми и3 мн0жайшими словесы2 поучи1въ брaта, tпусти2. По мaлэ же врeмени пaки пріи1де къ немY, и3 вопроси1въ речE: что2 сотворю2 џтче, ћкw въ нощнёмъ моeмъ служeніи с0нъ њтzгчaетъ мS, и3 не попущaетъ трeзвеннw моли1тисz, нижE бдёти мн0жайше, и3 хощY рукодёліz коснyтисz, є3гдA пою2; Џнъ же речE, є3гдA м0жеши трeзвеннw моли1тисz, да не касaешисz рукодёліz. Ѓще же ўнhніемъ њдержи1мь бyдеши, мaлw подви1гнисz претsщи п0мыслу, и3 косни1сz рукодёліz. Џнъ же пaки речE къ немY: ты2 сaмъ џтче, не њтzгчaешисz ли сн0мъ въ служeніи твоeмъ; Глаг0ла є3мY: не ўд0бь ќбw, nбaче, ѓще пріи1детъ и3ногдA, мaлw дви1жусz, и3 глаг0лю зачaло t є3ђліа їwaнна, возводS къ бGу џко ўмA, и3 ѓбіе и3счезaетъ. Под0бнэ же и3 съ п0мыслы творю2. Е#гдa бо пріи1детъ, срэтaю є3го2 ћкw џгнь со слезaми, и3 и3счезaетъ.
Тh же є3щE си1це не м0жеши воwружaтисz: но пaче держи2 всегдA сокровeнное поучeніе, и3 и3з8wбражє1нныz t свzтhхъ nтє1цъ дневны6z моли6твы, глаг0лю же: трeтій, шестhй, и3 девsтый (чaсъ), вечє1рнzz и3 нощн†z служє1ніz потщи1сz совершaти: всeю же си1лою (с. 1048) блюди2, ничес0же твори1ти рaди человэкоуг0діz: нижE и3мёй когдA враждY на брaта твоего2, да не tлучи1ши себE t бGа твоегw2. Тщи1сz невозносли1ву мhсль блюсти2, прилэжaщу ко внBшнимъ п0мыслwмъ. Е#гдA въ цeркви сhй, восх0щеши причасти1тисz б9eственныхъ хrт0выхъ т†инъ, да не и3зhдеши, д0ндеже ѓще пріи1меши совершeнный ми1ръ: на є3ди1нэмъ мёстэ стоsй да не tстyпиши tтyда дaже до tпyста. Мни1 же себE на небеси2 стоsти, и3 со с™hми ѓгGлы бGу предстоsти, и3 сего2 воспріимaти въ сeрдцэ. Со стрaхомъ u5бо и3 трeпетомъ мн0гимъ гот0висz, да не недост0йнэ ўчaстникомъ бyдеши с™hхъ си1лъ. И# въ си1хъ д0бри воwружи1въ брaта, гDу и3 д¦у благодaти є3гw2, сего2 вручи1въ, tпусти2. Къ си1мже повэствовaше є3щE и3 сyщій съ ни1мъ брaтъ сі‰, ћкw сэдsщу ми2 и3ногдA бли1зъ є3гw2, вопроси1хъ є3го2: ѓще и3скуси1сz побэждaти навёты діaвwли въ пустhни сэдS; Џнъ же глаг0ла: прости2 брaте, ѓще попyститъ бGъ пріити2 на тS, ±же претерпёхъ и3скушє1ніz t діaвола, не мню2 мощи2 тебЁ понести2 г0ресть си1хъ.
Седмьдесsтое сіE лёто и4мамъ, и3ли2 и3 б0лэе, во и3скушeніихъ терпS, и3 въ разли1чныхъ њбитaхъ пустhнzхъ въ безм0лвіи крaйнэйшемъ: толи1кими и3скуси1хсz, и3 претерпёхъ t ни1хъ, ±же не п0льзуютъ є3щE не пріsвшымъ и3скyса безм0лвіz, повэствовaти г0ресть си1хъ. Сіe же вhну во и3скушeніихъ творsхъ, всю2 надeжду мою2 возлагaхъ на бGа, пред8 ни1мже и3 nбёты tречeніz сотвори1хъ. И# т0й ѓбіе всsкіz ск0рби и3збавлsше мS. Тёмже брaте, не ктомY њ себЁ промышлeніе творю2. Вёмъ бо тогw2 њ мнЁ промышлsюща, и3 легчaйше несY наводи6маz ми2 и3скушє1ніz. Сіe же є3ди1но t себE приношY, є4же непрестaннw моли1тисz. Вёмъ бо, ћкw є3ли1кw возстаю1тъ лю6таz, толи1кw гот0вzтсz вэнцы2 терпsщему: зал0ги бо сі‰ сyть ў прaведнагw судіи2. Сі‰ u5бо вёдый брaте, да не ўнhніемъ низпадeши, вёдz, ћкw посредЁ брaни стои1ши подвизazсz: и3 ћкw мн0жайшіи сyть њ нaсъ проти1ву врагA б9іz рaтующіи. Кaкw бо возм0жно бhло бы нaмъ дерзaти проти1ву тaкw стрaшнагw проти1вника нaшегw р0да, ѓще не бы2 держaвнэйшаz десни1ца бGа сл0ва, содержaла (с.