Страница 31 из 247
Тh же, возлю1бленне, ѓще х0щеши спасти1сz, д0лженъ є3си2 начaти сeй трeтій w4бразъ tсю1ду. По совершeннэмъ послушaніи, њ нeмже предрек0хомъ, ћкw подобaетъ ти2 храни1ти џное къ дух0вному твоемY nтцY, и3 твори1ти вс‰ дэлA тво‰ съ чи1стою с0вэстію ѓки пред8 лицeмъ бGа. Кромё бо послушaніz не возм0жно николи1же бhти с0вэсти чи1стой: и3 с0вэсть твою2 къ трeмъ вещeмъ подобaетъ ти2 храни1ти чи1стую: пeрвэе къ бGу, пот0мъ къ дух0вному твоемY nтцY, и3 трeтіе ко и3ны6мъ лю1демъ, и3 къ вещeмъ.
И# къ бGу д0лгъ и4маши сохрани1ти с0вэсть твою2 чи1стую: си1рэчь не твори1ти, є3ли6ка вёси, ћкw непрі‰тна бGу, и3 неугHдна сyть є3мY. Къ дух0вному твоемY nтцY тaкожде, да твори1ши вс‰, є3ли6ка ти2 глаг0летъ, ни б0лэе заповёданныхъ, ни мeнэе, но по предложeнію и3 по в0ли є3гw2 си1це да х0диши. Ко и3ны6мъ же лю1демъ подобaетъ ти2 храни1ти с0вэсть чи1стую, не твори1ти и5мъ тогw2, є4же сaмъ ненави1диши и3 не х0щеши, дабы2 твори1ли сіE nни2 тебЁ. И# въ вещeхъ пaки, д0лгъ и4маши храни1тисz t (с. 163) ѕлоупотреблeніz, си1рэчь да ўпотреблsеши всE подобaющимъ w4бразомъ, пи1щу, питіE и3 nдeжду: и3 вкрaтцэ, всE д0лженъ є3си2 твори1ти ћкw пред8 лицeмъ бGа, и3 tню1дъ да ни во є3ди1номъ дёлэ њбличaетъ и3 терзaетъ тS с0вэсть твоS, ћкw не д0брэ сотвори1лъ є3си2. И# си1це да прох0диши и4стинный и3 нелeстный пyть трeтіzгw w4браза внимaніz и3 моли1твы, и4же є4сть сeй: ќмъ да храни1тъ сeрдце во врeмz моли1твы, и3 да пребывaетъ при1снw внyтрь џнагw, и3 tтyду, сjесть, и3з8 глубины2 сeрдца, да возсылaетъ моли6твы къ бGу: и3 є3гдA t среды2 сeрдца вкyситъ, ћкw блaгъ гDь, и3 ўслади1тсz, не ктомY бyдетъ и3сходи1ти t мёста сердeчнагw: и3 тогдA речeтъ, ћкоже ґп0столъ пeтръ, добро2 є4сть нaмъ здЁ бhти. И# вhну въ сіE, си1рэчь, внyтрь сeрдца зрёти, и3 тaмw њбращaтисz бyдетъ, вымышлsz w4бразъ нёкій прогонsти всЁ п0мыслы всэвaємыz тaмw t врагA діaвола.
Nбaче тBмъ, є3ли1цы не и4мутъ никаковaгw вёдэніz њ спаси1тельномъ сeмъ дёланіи, мн0жицею kвлsетсz nно2 вельми2 трyднымъ и3 тёснымъ. Но є3ли1цы вкуси1ша слaдость, ю4же и4мать, и3 наслади1шасz слaдостію во глубинЁ сeрдца своегw2, сjи съ б9eственнымъ пavломъ возглаг0лютъ: Кт0 ны разлучи1тъ t любвE хrт0вы; и3 прHчаz.
Свzтjи nтцы2 нaши, слhшz гDа глаг0люща во свzщeнномъ є3ђліи, ћкw t сeрдца и3сх0дzтъ помышлє1ніz ѕл†z, ўб‡йства, прелюбодэ‰ніz, любодэ‰ніz, татьбы6, лжесвидётєльства, хулы6, и3 ћкw сі‰ сyть скверн‰щаz человёка: и3 пaки слhшz въ друг0мъ мёстэ є3ђліа, ћкw заповёдуетъ нaмъ, њчи1стити внутрьyду стклsницы, да бyдетъ и3 внёшнее чи1сто: њстaвиша всsкое и3н0е дёло, и3 подвизaхусz всsчески въ сeмъ дёланіи, си1рэчь въ хранeніи сeрдца, вёдzще и3звёстнw, ћкw вкyпэ съ си1мъ дёланіемъ стsжутъ ўд0бнw всsкую и3нyю добродётель: но кромЁ сегw2 не м0жетъ стzжaтисz и3 пребhти ни є3ди1наz добродётель. СіE дёланіе нёцыи t nтє1цъ нaшихъ и3меновaша (с. 164) безм0лвіе сердeчное: и3нjи џное нарек0ша внимaніе, и3нjи трезвёніе и3 противорёчіе, и3нjи и3стzзaніе п0мыслwвъ и3 хранeніе ўмA. Понeже вси2 ўпражднsхусz въ сeмъ, и3 си1мъ спод0бишасz б9eственныхъ даровaній, и3 њ сeмъ глаг0летъ и3 є3кклесіaстъ: Весели1сz, ю4ноше, въ ю4ности твоeй, и3 ходи2 въ путeхъ сeрдца твоегw2 непор0ченъ и3 чи1стъ, и3 ўдали2 сeрдце твоE t помышлeній. И# њ сeмъ сaмомъ глаг0летъ и3 при1точникъ: ѓще взhдетъ на тS прил0гъ діaвола, да не њстaвиши вни1ти въ мёсто твоE, мёсто же разумёетъ сeрдце. И# гDь нaшъ глаг0летъ во сщ7eнномъ є3ђліи: не возноси1тесz, си1рэчь, не расточaйте ўмA вaшегw сёмw и3 nвaмw.
и3 во и3н0мъ мёстэ пaки глаг0летъ: блажeни ни1щіи дyхомъ, си1рэчь, блажeни сyть тЁ, є3ли1цы не стzжaша въ сeрдце своE ни є3ди1ныz мhсли сегw2 мjра, но сyть ни1щи t всsкагw п0мысла мірскaгw. И# вси2 б9eственніи nтцы2 нaши писaша мн0гw њ сeмъ, и3 кто2 х0щетъ прочести2 пис†ніz и4хъ, да ви1дитъ, є3ли6ка написA подви1жникъ мaркъ, и3 є3ли6ка речE с™hй їwaннъ лёствичникъ, и3 препод0бный и3сЂхій, и3 сінаи1тъ філоfeй, и3 ѓвва и3сaіа, и3 вели1кій варсон0фій, и3 и4ни мн0зи.
И# вкрaтцэ: кто2 не внeмлетъ храни1ти ќмъ св0й, т0тъ не м0жетъ бhти чи1стъ сeрдцемъ, и3 спод0битисz зрёти бGа. Кто2 не внeмлетъ, т0тъ не м0жетъ бhти ни1щь д¦омъ, нижE м0жетъ плaкати и3 рыдaти, и3ли2 бhти кр0токъ и3 смирeнъ, и3ли2 бhти ми1лостивъ и3 миротв0рецъ, и3ли2 и3згнaнъ прaвды рaди: и3 да рекY воoбщE: не м0жно стzжaти другjz добродётєли и3нhмъ w4бразомъ, т0чію си1мъ внимaніемъ. Сегw2 рaди пaче всегw2 њ нeмъ подобaетъ ти2 пещи1сz, да пости1гнеши и3скyсомъ сі‰, ±же ти2 глаг0лю. Ѓще же х0щеши познaти и3 w4бразъ, кaкw сіE твори1ти, ѓзъ ти2 рекY и3 њ сeмъ по си1лэ, тh же внемли2 д0брэ.
Три2 вє1щи потрeба ти2 храни1ти прeжде всегw2 и3н0гw: пeрвое, безпопечeніе њ всsкой вeщи кaкъ благосл0вной, тaкъ и3 неблагосл0вной и3 сyетной, си1рэчь, ўмерщвлeніе t всёхъ си1хъ: (с. 165) втор0е, с0вэсть чи1сту во всeмъ, ћкоже рек0хомъ, да не њбличaетъ тS с0вэсть ни во є3ди1ной вeщи: и3 трeтіе, безпристрaстіе совершeнное, да не ўклонsетсz п0мыслъ тв0й въ пристрaстіе ни є3ди1ныz мірскjz вeщи. Посeмъ сsди во є3ди1номъ мёстэ nс0бенномъ и3 безм0лвномъ наединЁ, во є3ди1номъ ўглЁ, и3 затвори2 двeрь, и3 собери2 ќмъ тв0й t всsкіz приврeменныz и3 сyетныz вeщи, тaже прилэпи2 къ пeрсемъ брадY твою2, и3 внимaй въ сeрдцэ ўм0мъ твои1мъ и3 чyвственными твои1ми nчaми, и3 ўдержи2 мaло дыхaніе твоE, и3 да и4маши тaмw ќмъ тв0й, и3 и3спытyй ќмнэ њбрэсти2 мёсто, и3дёже є4сть сeрдце твоE, да бyдетъ тaмw совершeннw и3 ќмъ тв0й: и3 въ начaлэ њбрsщеши тaмw тьмY, и3 њслэплeніе мн0гое, и3 жест0кость: п0слэжде, є3гдA твори1ти бyдеши, сіE внимaніе непрестaннw н0щь и3 дeнь, њбрsщеши, q чудесE! непрестaнное весeліе. Понeже ќмъ подвизazсz въ сeмъ њбрsщетъ мёсто сердeчное, и3 тогдA ѓбіе ќзритъ тaмw сицєвaz, ±же не ви1дэ николи1же, нижE вёдzше. Ќзритъ бо воздyхъ џный њбрэтaющійсz тaмw внyтрь сeрдца, и3 всего2 себE свётла, и3 и3сп0лненна всsкагw благоразyміz и3 разсуждeніz.
И# tт0лэ и3 впрeдь, tкyда бы ни возни1къ, и3 ни kви1лсz нёкій п0мыслъ, прeжде нeжели џнъ вни1детъ, и3 и3з8wбрази1тсz, ѓбіе прогонsетъ є3го2 tтyду, и3 потреблsетъ и4менемъ ї}совымъ, си1рэчь си1мъ: гDи ї}се хrтE, поми1луй мS! И# tсю1ду ўжE ќмъ человёчь начинaетъ и3мёти памzтоѕл0біе и3 нeнависть къ бэсHмъ, и3 брaнь непрестaнную, и3 воздвизaетъ на ни1хъ ћрость є3стeственную, г0нитъ и5хъ, біeтъ и3 потреблsетъ. ПрHчаz же, ±же навык0ша бhти, познaеши по си1хъ съ п0мощію б9іею, сaмъ и3скyсомъ посрeдствомъ внимaніz ўмA твоегw2, и3 держA въ сeрдцэ ї}са, си1рэчь моли1тву сію2: гDи ї}се хrтE, и3 прHчаz: глаг0летъ бо и3 нёкій t nтє1цъ: Сэди2 въ кeлліи твоeй, и3 nнA тS всемY наyчитъ.
Воп: Чесw2 рaди пeрвый и3 вторhй w4бразъ, њ ни1хже рек0хомъ, не м0гутъ и3спрaвити сегw2;
Tв: Понeже не прох0димъ мы2 сі‰, ћкоже подобaетъ. ЗанE и3 с™hй їwaннъ лёствичникъ ўподоблsетъ сjи три2 w4бразы (с. 166) лёствицэ њ четырeхъ степeнехъ, и3 глаг0летъ: џви ўкрощaютъ и3 ўмалsютъ стр†сти: и3 џви пою1тъ, си1рэчь, м0лzтсz ўсты6 свои1ми: и3 џви ўпражднsютсz во ќмной моли1твэ: и3 џви восх0дzтъ къ видёнію. Тёмже хотsщіи взhти на сjи четhре степє1ни, да не начинaютъ съ верхY и3дти2 на ни1зъ, но съ ни1зу на вeрхъ да восх0дzтъ на пeрвую степeнь, пот0мъ на вторyю, и3 тогдA на трeтію, ґ п0слэ на четвeртую. И# си1мъ w4бразомъ м0жетъ всsкъ t земли2 возстaти, и3 взhти на нeбо. И# пeрвэе потрeба подвизaтисz, ћкw да ўкроти1тъ и3 ўмaлитъ стр†сти: втор0е, да ўпражднsетсz во pалмопёніи, си1рэчь, да м0литсz ўсты6: є3гдa бо ўмaлzтсz стр†сти, тогдA ўжE моли1тва по є3стествY подаeтъ весeліе и3 слaдость љзhку, и3 вмэнsетсz благоуг0дною бGови: трeтіе, да м0литсz ќмнэ: и3 четвeртое, да восх0дитъ къ видёнію. И# пeрвое є4сть новоначaльныхъ, втор0е возрастaющихъ въ пред8успёzніи, трeтіе дости1гшихъ до крaйнzгw предспёzніz, ґ четвeртое є4сть совершeнныхъ.
И# тaкw начaло нёсть и4но, т0чію ўмалeніе страстeй, ±же не ўмалsютсz въ душЁ и3нёмъ w4бразомъ, т0чію хранeніемъ сeрдца и3 внимaніемъ. T сeрдца бо и3сх0дzтъ, ћкоже глаг0летъ вLка нaшъ, помышлє1ніz ѕл†z, скверн‰щаz человёка, и3 тaмw трeбуетсz бhти хранeнію и3 внимaнію. И# є3гдA стр†сти престaнутъ и3 ўмaлzтсz t брaни и3 сопротивлeніz, є4же твори1тъ на ни1хъ сeрдце, тогдA ќмъ желaетъ и3 взыскyетъ, кaкw бы примири1тисz съ бGомъ, и3 си1це ўмножaетъ моли1тву, и3 ўпражднsетсz въ нeй: и3 си1мъ желaніемъ и3 моли1твою ўкрэплsемь, прогонsетъ вс‰ џкрестъ п0мыслы, и5же покушaютсz вни1ти въ сeрдце, поражaz и5хъ моли1твою. И# тогдA бывaетъ брaнь, рaтуютъ съ вели1кимъ возмущeніемъ лукaвіи бёси, и3 дёйствіемъ страстeй творsтъ мzтeжъ и3 бyрю въ сeрдцэ, но и4менемъ ї}са хrтA потреблsютсz и3 разрушaютсz, ћкоже в0скъ t nгнS. И# пaки, є3гдA tгнaни бyдутъ, и3 tи1дутъ t сeрдца, не престаю1тъ, но (с. 167) возмущaютъ ќмъ внёшними чyвствы tвнЁ: и3 сегw2 рaди ѕэлw2 ск0рw њщущaетъ ќмъ тишинY и3 безм0лвіе въ себЁ: є3гдa бо не и4мутъ си1лы возмути1ти ќмъ во глубинЁ, возмущaютъ є3го2 tвнЁ мечтaніzми. Тёмже невозм0жно свободи1тисz совершeннw брaни, и3 не рaтуему бhти t лукaвыхъ си1хъ духHвъ. Понeже сіE є4сть совершeнныхъ и3 тёхъ, є3ли1цы ўдали1шасz совершeннw t всегw2, и3 пребывaютъ вhну во внимaніи сeрдца.