Страница 39 из 247
Rк. Мaлаz и3 вели1каz и3 сокращeннаz повинyющихсz лёствица пsть и4мать степeній, къ совершeнству ведyщихъ: пeрвый, tвержeніе: вторhй, повиновeніе: трeтій, послушaніе: четвeртый, смирeніе: пsтый, б9eственнаz любы2, ћже є4сть бGъ. И# tвержeніе ќбw t ѓда возв0дитъ лежaщаго, и3 порабощeннаго t веществA свобождaетъ: повиновeніе же хrтA њбрэтaетъ, и3 томY слyжитъ, ћкоже сaмъ глаг0летъ: ѓще кто2 мнЁ слyжитъ, мнЁ да послёдствуетъ: и3 и3дёже є4смь ѓзъ, тY и3 слугA м0й бyдетъ. Гдё же є4сть хrт0съ; на нб7сёхъ сэди1тъ њдеснyю nц7A. Тёмже тaмw подобaетъ бhти и3 слузЁ, и3дёже и3 служи1мый, возводsщій н0гу къ восхождeнію, и3ли2 и3 прeжде восхождeніz џнэми w4бразы, со хrт0мъ восходsщу и3 совоз8идyщу. Послушaніе же, дёйствуемо зaповэдьми, всsкw зи1ждетъ лёствицу t разли1чныхъ добродётелей, и3 сі‰ добродётєли, ћкw восхождє1ніz въ душЁ полагaетъ: t негHже послушaніz высокотв0рное раждaетсz смирeніе, тY њб8eмлz, и3 горЁ возносS къ небеси2, цари1цэ добродётелей любви2 предаeтъ, и3 ко хrтY приводS, представлsетъ. И# тaкw сокращeнною лёствицею во и4стинэ повинyzйсz, ўд0бь на нeбо восх0дитъ.
рк7а. Нёсть и3нaгw кратчaйшагw пути2, къ вы6шнимъ черт0гамъ мaлою лёствицею добродётелей ведyщагw, ћкоже ўмерщвлeніе пzти2 послушaнію сопротивлsющихсz страстeй: преслушaніz глаг0лю, и3 прекосл0віz, самоуг0діz же и3 њправдaніz, и3 пaгубнагw мнёніz. Сі‰ бо сyть ќди и3 ч†сти непокори1вагw бёса, поглощaющагw прелюбодёйчищныхъ послyшникwвъ, и3 tсылaющагw ко ѕмjю въ бeздну. И# преслушaніе ќбw є4сть, ѓдскаz ўстA: прекосл0віz же, љзhкъ є3гw2 ћкw мeчь џстръ: самоуг0діе же, и3з8wщрeнніи є3гw2 зyбы: њправдaніе же, гортaнь є3гw2: tдыхaніе же всепожирaющагw чрeва є3гw2 є4сть мнёніе сопровождaющее (с. 202) ко ѓду. И$же ќбw пeрвое послушaніемъ побэждazй, прHчаz є3ди1ною tсэкaетъ, и3 на нб7сA є3ди1нэмъ степeнемъ бhстрэ востекaетъ! Чyдо же вои1стинну, и3 t неизречeнныхъ сyщее и3 непостижи1мое, є3гHже и3 чlвэколю1бецъ нaшъ сотвори2 гDи, дабы2 є3ди1ною добродётелію, и3ли2 пaче зaповэдію, нек0сненнw востещи2 на нб7сA, ћкоже и3 є3ди1нымъ преслушaніемъ снид0хомъ, и3 низх0димъ во ѓдъ.
рк7в. Ћкоже и4нъ нёкій сугyбый мjръ є4сть человёкъ, и3 н0въ и3менyетсz по б9eственному ґпcлу, си1це рeкшему: ѓще кaz њ хrтЁ, новA твaрь. И$бо и3 и4бо и3 землS, и3 вс‰, є3ли6ка сyть мjръ, человёкъ же по добродётели бывaетъ и3 и3менyетсz: њ нeмже всsко сл0во и3 всsко тaинство, ћкоже бGосл0въ речE. Понeже бо брaни нaшей бhти не къ кр0ви и3 пл0ти, но къ начaлwмъ и3 ко властє1мъ тьмы2 вёка сегw2, къ духовHмъ ѕл0бы њ нбcныхъ кнsзz, воздyшнагw, ґпcлу глаг0лавшу. Прили1чествуетъ, ћкw во и3н0мъ мjрэ вели1цэ є3стествA дyшъ нaшихъ си1лъ, бhти сопротивоборю1щымсz тaйнw съ нaми, и3 на тріeхъ тріE кнsзи подви1жникwвъ противовостаю1ще, в0євъ ўготовлsютъ, и3 въ нeмже кто2 пред8успЁ, и3 въ нeмже дёлаетъ, си1ми бори1мь бывaетъ. Ѕмjй ќбw кнsзь бeздны, противусердeчнэ внимaющихъ вою1z, противоб0рствуетъ ћкw къ чреслY п0хоти и3 пyпа, и4мать крёпость, и3 слaстнымъ и3споли1номъ забвeніz пали1тєльныz раждежeнныхъ стрёлъ пущaетъ на нS си6лы, ћкоже и4но м0ре и3 бeздну и3мёz п0хоть, зах0дитъ, пресмыкaетсz, возмущaетъ тY п0хоть, и3 распэнsетъ, и3 возжизaетъ, и3 ко смэшeніzмъ воспалsетъ, и3 сластeй пот0ками наводнsетъ тY, и3 ћкw ненасhтну не насыщaетъ.
Кнsзь же мjра сегw2, къ проходsщымъ дёzтельную добродётель, сопротивлsетсz, и3 къ ћростной чaсти борьбY и3мёz, лёности и3споли1номъ, всsчєскаz страстeй ѕлохи6трства ћкw въ и3н0мъ мjрэ, и3ли2 поз0рищэ же и3 п0прищэ борeніе ќмнэ твори1тъ, побэждaетъ при1снw съ ни1мъ мyжественнw (с. 203) борю1щихсz, и3ли2 побэждaетсz, и3 вэнцє1въ и3ли2 студA пред8 ѓгGлы тёмъ вин0венъ бывaетъ, и3 полки2 сво‰ на ны2 вhну воwружaz, съ ни1ми рaтуетсz. Кнsзь же воздyха, на тщaщихсz мhслію къ прёнію нах0дитъ: мечтaніzми видёніе ўмA и3спытyетъ, къ словeсной и3 ќмной чaсти приближazсz съ воздyшными дyхи лукaвствіz, и3 неразyміz и3споли1номъ, возницaтельную мhсль ћкw и3н0е словeсное нeбо возмущaетъ: мечтaтєльныz же kвлsz мгл‰ныz духHвъ w4бразы и3 преwбражє1ніz прелeстнэ, ћкоже мHлніи и3 гр0мы, б{ри и3 звyки, страховaніе нав0дитъ. Кjйждо комyждо, си1рэчь треми2 къ тричaстному души2 приражazсz, сопротивлsетсz, и3 къ к0ей чaсти брaнь и4мать, къ т0й и3 п0двигъ стzжавaетъ.
рк7г. Ўмh бо нёкогда сyщіи и3 тjи, и3 безвещeствіz џнагw и3 т0нкости tпaдше, вещeственную нёкую дебeлость кjйждо и4мать, по чи1ну и3ли2 дёйству втэлесевaемь, по немyже дёйству ўкaчествисz: понeже бо и3 тjи, под0бнэ человёку, ѓгGльскую слaдость погyбльше, наслаждeніz б9eственнагw лиши1шасz, и3 въ пeрсти, ћкоже и3 мы2, наслаждeніе и4мутъ, вещeственни нёкакw и3 тjи бhвше вещeственныхъ страстeй навыкновeньми. И# чуди1тисz не дост0итъ, понeже и3 нaша душA, созданA бhвши по w4бразу б9ію, словeсна же и3 ќмна, не познaвши же бGа, ск0тна содёласz и3 нечyвственна, и3 мaлw небезyмна вещeственныхъ дёлъ наслаждeньми: њбhче бо навыкновeніе претворsти є3стество2, и3 и3змэнsти дёйство къ произволeнію. И#нjи же лeгцы и3 т0нцы, ћкw воздyшніи дyси сyще, зрёніе души2 развлекaютъ вётры нBкіz бyрны и3 мечт†ніz наводS, nвогдA и3 во ѓгGлы преwбразyютсz, прельщaютъ дyшу, п†мzти видотворsтъ, знaемыхъ нёкіихъ преwбразyz и3 превращaz всsкое дух0вное видёніе, пaче же въ подвизaющихсz є3щE прeжде чистоты2 и3 разсуждeніz дух0внагw. Ничт0же бо є4сть дух0вно, въ нeже не преwбразyютсz џтай, ћкоже по мечтaнію. И# тjи бо воwружaютсz проти1ву ўстроeніz и3 мёры предспёzніz, прeлесть вмёстw и4стины, и3 мечт†ніz вмёстw видёніz приводsще вн0сzтъ.
(с. 204)
рк7д. Востaніе страстeй и3 воздвизaющаzсz плотскaz брaнь на дyшу, пzтьми2 w4бразы въ нaсъ прих0дитъ. NвогдA ќбw пл0ть ѕлоупотреблsющи с{щаz, nвогдa же внэестeствєннаz, ћкw по є3стествY, взыскyетъ дёzти: nвогдa же и3 t бэсHвъ воwружaетсz на дyшу, ћкw слaдцэ содрyжествуz си6мъ: и3ногдa же душA t сладострaстіz преднавыкновeннагw и3 самA њ себЁ безчи1нствуетъ, ћкw вкaчествившаzсz страстьми2: послэди1 же бывaетъ брaнь и3 t зaвисти бэсHвъ, по попущeнію сопротивлsющихсz нaмъ смирeніz рaди, є3гдA не ўспёютъ во всёхъ предречeнныхъ.
рк7є. Пeрвэйшыz же вины6 брaни три2 сyть, t всёхъ и3 всёми нaмъ пребывaющыz: ѕлоупотреблeніе сyщихъ, зaвисть и3 брaнь бэсHвъ, ћже по попущeнію. Ґ є4же воставaти, и3 вожделёти пл0ти на дyшу, и3 душЁ на пл0ть, т0йжде w4бразъ по навыкновeнію и3 дёйству и4мутъ плwтскjz на дyшу стр†сти, и3 душє1вныz проти1ву пл0ти борє1ніz. И# сaмъ же супостaтъ и3ногдA без8 разсмотрёніz и3 вины2, ћкw безстyденъ, дерзaz проти1ву нaсъ рaтуетъ. Не дaждь ќбw, q дрyже, піsвицэ ћкw кроворaдующейсz и3зсысaти крHвныz жи6лы, и3 не и4мать блевaти кр0вь: нижE пeрсти попускaй въ сhтость ѕмjю и3 драк0ну, и3 ўд0бь поперeши гордhню львA и3 ѕмjz. Воздыхaй, д0ндеже совлeкшисz nблечeшисz въ вhшнее жи1тельство, и3 њбразов†ніz по w4бразу создaвшагw тS, ї}са хrтA.
рк7ѕ. Вои1стинну, и5же сaмымъ дёломъ пл0ть сyщіи и3 самолю1біемъ влек0ми, слaсти и3 тщеслaвію при1снw раб0таютъ, въ ни1хже зaвисть ўкорени1сz: печaлію бо тaz, и3 бли1жнzгw благополyчіемъ њгорчazсz, њблыгaютъ дHбраz ћкw ѕл†z, и3 прeлести сyщаz порождє1ніz, ни ±же сyть д¦а, пріeмлютъ и3ли2 вёруютъ, ни бGа ўвёдэти и3ли2 познaти маловёріемъ свои1мъ м0гутъ. Таковjи, по њслэплeнію своемY и3 маловёрію, впрaвду тaмw ўслhшатъ: є4же не вёмъ вaсъ. Вёрному бо вопрошaющему (с. 205) подобaетъ и3ли2 вёровати, ±же не вёдzше, слhша и3ли2 ўчи1тисz, и5мже вёруетъ, и3ли2 ўчи1ти, ±же ўвёдэ, и3 ўмножaти незави1стнэ въ воспріeмлющихъ вёрнэ талaнтъ. Ѓще ли же не вёруетъ, ±же не вёсть, и3 ўничижaетъ, ±же не ўвёдэ, и3 ќчитъ, и5мже не научи1сz, клевeща на ўчaщихъ си6мъ дёzтельнэ, бyдетъ чaсть є3гw2 всsкw со и3мyщими жeлчь г0рести въ наказaніе.
рк7з. Вэтjй є4сть, по мнёнію и4стиннw премyдрыхъ, и4же крaткw џбщимъ вёжествомъ с{щаz њб8eмлетъ, и3 ћкw є3ди1но тёло и3 раздэлsетъ т† и3 совокуплsетъ, kвлsz сі‰ ћкw є3диноси1льна прин‰таz въ и4накомъ и3 т0мъ же смhслэ: и3ли2 и4же пои1стиннэ доказaтеленъ глаг0летсz. И#ли2 пaки, вэтjй є4сть вои1стинну дух0венъ, и4же раздэлє1ннаz собHрнаz сyщихъ џбщаz свHйства, ±же вочlвёчившеесz сл0во совокупи1ло, раздэлsетъ и3 соединsетъ њб8sтнымъ сл0вомъ кaчественнагw глaса: ћкw вэтjй не т0чію њб8eмлетъ всE є3ди1нымъ доказaтельнымъ сл0вомъ, по внёшности показyz и3нBмъ т†, но t kвлsющихсz є3мY дyхомъ сyщихъ видёній и3 други1хъ просвэти1ти м0жетъ. И$стинный же любомyдрецъ є4сть, и4же t сyщихъ винY сyщихъ вёдый, и3ли2 t вины2 с{щаz познавazй, по соединeнію вhше ўмA и3 непосрeдственнэй вёрэ бhсть любомyдръ, не т0чію навhкъ б9eствєннымъ, но и3 пріsвъ т†. И#ли2 пaки: и4стинный любомyдрецъ є4сть, дёйствующій и3 зри1тельнэ жи1тельствующій ќмъ. Совершeннэ же ќмъ любомyдрый є4сть, и4же нрaвственное и3 є3стeственное и3 бGосл0вное и3спрaви любомyдріе, пaче же бGолю1біе, и3 нрaвственнагw ќбw любомyдріz дэsніzмъ, є3стeственнагw же словесє1мъ, бGосл0вскагw же видёніz и3 догмaтwвъ правотЁ t бGа и3зучи1лсz є4сть.