Страница 119 из 157
Его доктрину эти ученые представляют в таком виде: Отец и Сын — единый Бог, иди и дух, одно существо (в смысле отцов IV в.); что Каллист допускал только номинальное различие между Ними, это тенденциозное толкование автора «Философумен»; Каллист вовсе не отрицал реального, ипостасного различия между Отцом и Сыном (действительно, трудно решить, называл ли он Их ἓν πρόσωπον) и отвергал только различие Их по существу; поэтому мысль, будто Сам Отец воплотился, а Сыном называется Его человеческая природа, приписана Каллисту несправедливо. Поэтому Кун (S. 271 ff.) характеризует его учение как der höhere Standpunkt сравнительно со всеми предшествующими писателями, а Куртц придает ему столь высокое значение, что ставит имя Каллиста в одном ряду с именами Иустина, Тертуллиана, Оригена, Дионисия римского и Афанасия. Значение Каллиста Куртц (S. 343) определяет так: Kallistus glaubte auf beiden Seiten (и у монархиан и у их несвободных от субординационизма противников) Wahrheit, aber auch auf beiden Seiten Irrthum zu erkennen. In dem Bestreben, die beiderseitige Wahrheit zu einigen und den beiderseitigen Irrthum auszuscheiden, stellte er die ersten Anfänge eines hypostatischen Homousianismus auf. Но остается недоказанным самое главное, — что омоусианизм Каллиста был ипостатическим, и сам Куртц сознается, что er (Homousianismus) oft genug noch in das Gebiet des Modalismus hinüberschwankte.
364
Tertull. adv. Prax. c. 8 col. 157. 158. simplices enim quique, ne dixerim imprudentes et idiotae, quae major semper credentium pars est, quoniam et ipsa regula fidei a pluribus diis saeculi ad unicum et Deum verum transfert, non intelligentes unicum quidem, sed cum sua oeconomia esse credendum, expavescunt ad oeconomiam... «Monarchiam, inquiunt, tenemus». Et ita sonum vocaliter exprimunt etiam latini...
365
Origen. in Joh. t. 2 n. 2 p. 50. τὸ πολλούς φιλοθέοὺς εἶναι εὐχομένους ταράσσον, εὐλαβουμένους δύο ἀναγορεῦσαι θεούς, καὶ παρὰ τοῦτο περιπίπτοντας ψευδέσι καὶ ἀσεβέσι δόγμασιν ἤτοι ἀρνούμενοῦς ἰδιότητα ϒἱοῦ ἑτέραν παρὰ τὴν τοῦ Πατρός, ὁμολογοῦντας Θεὸν εἶναι τὸνμέχρι ὀνόματος παρ' αὐτοῖς ϒἱὸν προσαγορευόμενον ἢ ἀρνούμενοῦς τὴν θεότητα τοῦ ϒἱοῦ, τιθέντας δὲ αὐτοῦ τὴν ἰδιότητα καὶ τὴν οὐσίαν κατὰ περιγραφὴν τυγχάνοῦςαν ἑτέραν τοῦ Πατρὸς, ἐντεῦθεν λύεσθαι δύναται.
366
Движение алогов опускаем как слишком темное по своему смыслу.
367
Феодота старшего к этому побуждал и личный мотив — полнее оправдать свое отречение от Христа. Epiphan. cypr. adv. haer. 1. 2 haer. 54 n. 1. εἰς ἑαυτοῦ δέ δῆθεν κακὴν ἀπολογίαν ἐπινενόηκε τουτὶ τὸ κενὸν δόγμα, φήσας, ὄτι Θεὸν ἐγώ οὐκ ἠρνησάμην, ἀλλά ἄνθρωπον ἠρνησάμην... Χριστὸν ἠρνησάμην ἄνθρωπον. — По-видимому, этих монархиан характеризует Ориген (in ер. ad Tit. fragm. p. 695), говоря, что еретиками следует считать eos, qui primogenitum eum (J. Christum) negant, et totius creaturae Deum, et Verbum, et Sapientiam... ante saecula fundatam, sed hominem solum dicentes. Этих еретиков Ориген, во всяком случае, отличает от эвионитов и валентиниан.
368
Лук. 1, 35. Epiph. haer. 54 n. 3.
369
Pseudo-Tertull. de praescr. haeret. с. 58 col. 72. accedit his Theodotus haereticus byzantius: qui posteaquam Christi pro nomine comprehensus negavit in Christum blasphemare nоn destitit. Doctrinam enim introduxit, qua Christum hominem tantummodo diceret (Theodoret. haer. fabul. сотр. 2, 4. τὸν δὲ Χριστὸν ἄνθρωπον εἷπε (Ἀρτέμων) ψιλόν. Epiph. haer. 54 n. 1. ψιλόν ἄνθρωπον φάσκοντες (θεοδοτιανοὶ) εἷναι τὸν Χριστὸν. Philos. 1. 10 с. 23 p. 526 (Μ. 328) de Theodoto byz. εἶναι τὸν Χριστὸν κοινὸν ἄνθρωπον πᾶσιν. Cfr. 1. 7 с. 35 p. 406 Μ. 257), Deum autem ilium negaret; ex Spiritu quidem sancto natum ex virgine (Philos. 1. 10 c. 23. ἐν δὲ τούτω διαφέρειν, ὅτι... γεγένηται ἐκ παρθένου, ἐπισκιάσαντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος), sed hominem solitarium atque nudum, nulla alia prae caeteris, nisi sola justitiae auctoritate (Philos. 1. 7 c. 35. εὐσεβέστατον γεγονότα). Meier, I, 112. Christus ist... grösser als die Propheten (Theodoret. 2, 4 de Artem. haer. τὸν Χριστὸν... τῶν προφητῶν ἀρετῆ κρείττονα), ihnen also doch spezifisch gleich... Damit soll der grössere Einfluss Gottes nicht geleugnet werden, es ist aber nur der offenbarende (= die bedeutendere Inspirazion), wie er sich auch in den Propheten des A. T. findet, so dass Christo auch nur eine ähnliche Bedeutung bleiben kann.
370
de praescr. haer. c. 53 col. 73. 74. Alter post nunc (Theodotum byz.) Theodotus haereticus erupit, qui et ipse introduxit alteram sectam, et ipsum hominem Christum tantummodo dicit ex Spiritu s. ex virgine Maria conceptum pariter et natum; sed nunc inferiorem esse, quam Melchisedech (Epiph. haer. 55 n. 1. ὡς εἶναι αὐτὸν ἔτι ὐποδεέστερον τοῦ Μελχισεδέκ), eo quod dictum sit de Christo: Tu essacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech (Ps. 109). Nam ilium Melchisedech praecipuae gratiae coelestem esse virtutem (Philos. 1. 7 с. 36 p. 406 Μ. 258. δύναμίν τινα τὸν Μελχισεδέκ εἶναι μεγίστην. Theod. 2. 6. δύναμίν τινα καὶ θείαν καὶ μεγίστην): eo quod agat Christus pro hominibus, deprecator et advocatus ipsorum factos; Melchisedech facere pro coelestibus angelis atque virtutibus, nam esse ilium usque ndco Christo meliorem (Epiph. h. 55 n. 1. μειζότερον τοῦ Χριστοῦ), ut apator sit, ametor sit, agenealogetus sit, cujus neque initium neque finis comprehensus sit aut comprehend! possit (Hebr. 7, 3).
371
Ноэт говорил совету пресвитеров (Hippolyt. с. Noët. с. 2): τί κακὸν ποιῶ δоξάζων τὸν ϒἱόν; модалистов вообще Ориген (in Matth. t. 17 n. 14 p. 789) описывает как τοὺς τα ψεύδη φρονοῦντας περὶ αὐτοῦ (τοῦ Χριστοῦ) φαντασία τοῦ δоξάζειν αὐτὸν (in ер. ad Tit. p. 695) qui superstitiose magis, quam religiose... unam eamdemque subsistentiam Patris ac Filii asseverant.
372
adv. Prax. c. 20 col. 179. nam sicut in veteribus nihil aliud tenent quam, Ego Deus, et alius praeter me non est (Is. 45, 5), ita in evangelio responsionem Domini ad Philippum tuentur (citt. Joh. 10, 30; 14, 9. 11). His tribus capitulis totum instrumentum utriusque testamenti volunt cedere.
373
Ibid. c. 2 col. 157. unicum Deum non alias putat credendum, quam si ipsum eumdemque et Patrem et Filium et Spiritum s. dicat.
374
Ibid. c. 26 col. 189. «Nempe, inquiunt, Filius Dei Deus est, et virtus Altissimi Altissimus est»... Quern enim verebatur (Deus), —возражает Тертуллиан, — ut non aperte pronuntiaret: «Deus superveniet in te, et Altissimus obumbrabit te»?... Spiritus Dei Deus...
375
Ibid. с. 12 col. 167. an quia ipse erat Pater, Filius, Spiritus, ideo pluralem se praestans, pluraliter sibi loquebatur?
376
Ibid. c. 10 col. 164. 165. «Ipse se, inquiunt (vanissimi isti monarchiani), Filium sibi fecit»... (с. 11 col. 166. porro qui eumdem Patrem dicis et Filium, eumdem et protulisse ex semetipso facis et prodiisse, quod Deus est)... «Ergo (post citt. Matth. 19, 26. 1 Cor. 1, 27), inquiunt, difficile non fuit Deo ipsum se et Patrem et Filium facere, adversus traditam formam rebus humanis, nam et sterilem parere, contra naturam, difficile Deo non fuit, sicut nec virginem».
377
Ibid. c. 14 col. 171. et illud adjiciunt ad argumentationem: Quod si Filius tunc ad Moysen loquebatur, ipse faciem suam nemini visibilem pronuntiaret, quia scilicet ipse invisibilis Pater fuerit in Filii nomine.
378
Ibid. c. 26. «Filius Dei Deus est»...
379
Ibid. с. 27 col. 190. undique obducti distinctione Patris et Filii... conantur, ut aeque in una persona utrumque distinguant, Patrem et Filium, dicentes Filium carnem esse, i. e. hominem, i. e. Jesum; Patrem autem spiritum, i. e. Deum, i. e. Christum. Etqui unum eumdemque contendunt Patrem et Filium, jam incipiunt dividere illos potius quam unare. Si enim alius est Jesus, alius Christus, alius erit Filius, alius Pater; quia Filius Jesus, et Pater Christus... «Ecce, inquiunt, ab angelo praedicatum est: Propterea quod nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei; caro itaque nata est, caro utique (al.itaque) erit Filius Dei».
380
Ibid. c. 29 col. 194. «Ergo, inquis, et nos eadem ratione Patrem mortuum dicentes qua vos Filium, non blasphemamus in Dominum Deum: non enim ex divina, sed ex humana substantia mortuum dicimus».
381
Ibid. c. 29... compassus est Pater Filio... Filius quidem patitur, Pater vero compatitur.
382