Учение Оригена о Св. Троице

Страница 148 из 157

Отсюда видно, что сопоставление данных пунктов не приводит ни к каким ценным результатам: выясняется, что между воззрением Оригена и Плотина больше различия, чем сходства. Душа есть третье начало, получившее свое бытие от ума; им она просвещается и определяется. Это представление действительно сходно с учением Оригена о Св. Духе. Но, с другой стороны, душа глубоко различается от ума тем, что с волнением производит свои порождения, тогда как ум рождает ее, оставаясь недвижимым. Это показывает, что душе присущ момент страстности: одной своей стороной душа непосредственно соприкасается с умом, другою — с чувственным миром. Сама она слагается из двух элементов — высшего, мышления, озаряемого умом, активно творческого, и низшего, природы, тускло освещаемой идеями первого, пассивно творческого. Не ум, который стоит выше всего материального, творит этот чувственный мир, а душа, порождающая чувственное, как свое отображение. Ее назначение в системе Плотина — посредничество между умом с его содержанием, идеальным миром,— и миром материальным, подобно тому как ум посредствует между единым и многим. Ничего подобного не представляет учение Оригена о Св. Духе. Не говоря уже о такой подробности, как φύσις в душе, Св. Дух не может быть сравниваем с нею и потому, что находится в несравненно менее непосредственном отношении к материальному миру, чем Слово.

Сын преимущественно воздействует на область разумного; тем не менее Он же есть и непосредственный творец мира (стр. 242 пр. 1). Между тем специальная деятельность Св. Духа проявляется в области чисто нравственного порядка,— в святых,— и остается по меньшей мере нерешенным, приписывал ли Ему Ориген участие в творении мира материального.

849

Вслед за Бауром многие признают Берилла за динамиста, Шлейермахер и др. считают его модалистом, третьи дают ему посредствующее положение между обоими направлениями монархианства. Главный источник об учении Берилла —Euseb. h. е. 6, 33: τὸν Κύριον ἡμῶν μὴ προϋφεστάναι κατ' ἰδίαν ουσίας περιγραφήν πρὸ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας μηδὲ τὴν θεότητα ἰδίαν ἔχειν, ἀλλ' ἐμπολιτευομένην αύτῶ μόνην τὴν πατρικήν. По мнению Неандера, Берилл Лицо Сына полагал в особом воссиянии существа Отца. KG. I, 676 (Hamb. 1828). Erst durch eine Ausstrahlung oder Emanation aus dem Wesen Gottes des Vater in einen menschlichen Körper entstand die Persönlichkeit des Sohnes Gottes nach Berylls Theorie. Если это справедливо, то успех Оригена довольно понятен: он сам мыслил Сына как сияние славы Отца, как Его ипостасное хотение. Для победы над Бериллом Оригену нужно было только убедить его, что человеческое тело не составляет особенно важного момента в ипостаси Слова, а воссияние Отца могло и должно было существовать от вечности.

850

См. стр. 279.

851

Евсевий (h. е. 7, 6) отмечает савеллианство только в этой стадии его развития, умалчивая о его предшествующей истории.

852

Phot. cod. 118.

853

Euseb. h. с. 6, 36. γράφει δὲ καὶ Φαβιανῶ τῷ κατὰ Ῥώμην ἐπισκόπψ, ἑτέροις τε πλείστοις ἄρχουσιν ἐκκλησιῶν, περὶ τῆς κατ' αὐτὸν ὀρθοδοξίας. Ср. стр. 151 пр. 1.

854

Именно Дионисий († 265) в 233-248 гг. (Eus. h. с. 6, 29. εἷς καὶ οὗτος τῶν Ὠριγένους γενόμενος φοιτητών), затем Пиерий и Феогност (с 282). Ср. Schaff, S. 423.

855

Phot. cod. 119. καὶ ἐπὶ τοσοῦτον δ' αὐτὸν (Πιέριον) ἐλάσαι λέγουσι φιλοπονίας καὶ εὐφυΐας καὶ τῆς ἐν πλήθεσιν ὁμιλίας τέρψιν παρέχειν σὺν ὠφελεία, ὥστε καὶ νέον ἐπονομασθῆναι Ώριγένην [Hieron. catal. с. 76. Origenes junior]· ἡν γὰρ τότε ἕν τοῖς ἀξιολογωτάτοις Ὠριγένης.

856

Bas. Μ. Ер. 9, 2.

857

Стр. 157 пр. 1.

858

Athanas. de deer. nic. syn. n. 26. οἳ κατὰ διάμετρον ἀντίκεινται τῆ Σαβελλίου γνώμη... τρεῖς Θεοὐς τρόπον τινὰ κηρύττουσιν, εἰς τρεῖς ὑποστάσεις ξένας ἀλλήλων παντάπασιν κεχωρισμένας (=εἰς τρεῖς δυνάμεις τινάς καὶ μεμερισμένας ὐποστάσεις και θεότητας τρεῖς) διαιροῦντες τὴν ἁγίαν μονάδα...

859

Athanas. de deer. nic. syn. n. 25. γράφει πρὸς τὸν ὁμώνυμον αὐτῷ Διονύσιον τὸν ἑπίσκοπον Ῥώμης· «...ὃ προφέρουσιν ἔγκλημα κατ' ἐμοῦ ψεῦδος ὄν, ώς ού λέγοντος τὸν Χριστὸν ὁμοούσιον εἷναι τῷ Θεῷ. Εἰ γὰρ καὶ τὸ ὅνομα τοῦτό φημι μὴ εὑρηκέναι που τῶν ἁγίων γραφῶν, ἀλλά γε τἁ ἐπιχειρήματά μου τὰ ἑξῆς, ἃ σεσιωπήκασι, τῆς διανοίας ταὐτης οὐκ ἀπφδει. Καὶ γὰρ ἀνθρωπίνην γονὴν παρεθέμην, δῆλον ὡς οὗσαν ὁμογενῆ... καὶ φυτὁν εἷπον ἀπὁ ῥίζης ἕτερόν εἷναι τοῦ ὅθεν ἐβλάστησε, καὶ πάντως ἐκείνω καθέστηκεν ὁμοφυές». de sent. Dionys. 20. «ἔγνων, ὅτι, ϒἱὸς ὢν καὶ Λόγος οὐ ξένος ἃν εἴη τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός».

860

de deer. n. 26. βλάσφημον οὖν οὐ τὸ τυχόν, μέγιστον μὲν οὗν, χειροποίητον τρόπον τινὰ (=πλάσιν τινὰ καὶ ποίησιν) λέγειν τὸν Κύριον. Εἰ γὰρ γέγονεν ϒἱός, ἦν ὅτε οὐκ ἦν· ἀεὶ δὲ ἦν, εἴ... Λόγος, καὶ Σοφία καὶ δύναμις (ἐστιν) ὁ Χριστός... ταῦτα δὲ δυνάμεις οὗσαι τοῦ Θεοῦ τυγχάνουσιν. Εἰ τοίνυν γέγονεν ὁ ϒἱός, ἦν ὅτε οὐκ ἦν ταῦτα· ἦν ἄρα καιρός, ὅτε χωρὶς τοὐτων ἦν ὁ Θεός. ἀτοπὡτατον δὲ τοῦτο.

861

de sent. D. n. 13. τὰ βιβλία (n. 23. δ') Ἐλέγχου καὶ Ἀπολογίας.

862

См. стр. 367 пр. 4.

863

ib. n. 17. τῶν... ὀνομάτων ἕκαστον ἀχώριστόν ἐστι καὶ ἀδιαίρετον τοῦ πλησίον. Πατέρα εἶπον, καὶ πρὶν ἐπαγάγω τὸν ϒἱὸν ἐσήμανα καὶ τοῦτον ἕν τῷ Πατρί... μήτε ἀπηλλοτρίωται Πατὴρ ϒἱοῦ ἧ Πατήρ.

864

ib. n. 23. καὶ ἔστι μὲν ἑκάτερος ἕτερος θατέρου, ἴδιον καὶ τοῦ λοιποῦ κεχωρισμένον εἰληχὡς τόπον, ὁ μὲν ἕν τῆ καρδία, ὁ δὲ ἐπὶ τῆς γλώττης καὶ τοῦ στόματος οἰκῶν τε καὶ κινούμενος· οὐ μἡν διεστήκασιν, οὐδὲ καθάπαξ ἀλλήλων στέρονται, οὐδέ ἐστιν οὕτε ὁ νοῦς ἀλογος, οὕτε ἀνους ὁ λόγος... καὶ ὁ μὲν νοῦς ἐστιν οἷον λόγος ἐγκείμενος ὁ δὲ λόγος νοῦς προπηδῶν... οὐ δὲ ἔξωθεν ποθεν συν ἐκείνω (τῷ νῶ) γενόμενος, βλαστήσας δὲ ἀπ' αὐτοῦ.

865

ib. n. 18. τῶν μὲν τοιούτων ὡς ἀχρειοτέρων ἐξ ἐπιδρομῆς εἷπον παραδείγματα... εἷτα τοῖς... προσφυεστέροις ἐνδιέτριψα.

866

ib. n. 20. οὕτε ποιητής ὁ Πατήρ, εἰ μόνος ὁ χειροτέχνης ποιητὴς λέγοιτο. Παρ' ἔλλησι γαρ ποιηταὶ καὶ τῶν ἰδίων λόγων οἱ σοφοί· n. 21. ἡ δὲ θεία γραφή καὶ τῶν ἀπὸ καρδίας κινημάτων ποιητάς ἠμᾶς διαγορεύει, ποιητάς νόμου (Rom. 2, 13) καὶ κρίσιν (Prov. 12, 7) λέγουσα [n. 23. ὅ γε νοῦς ποιεῖτὸν λόγον]... οὐ ποίημα φρονῶ τὸν Λόγον, καὶ οὐ ποιητήν, ἀλλά Πατέρα τὸν θεὸν αὐτοῦ λέγω.

867

ib. n. 15. οὐ γὰρ ἦν, ὅτε ὁ Θεὸς οὐκ ἦν Πατήρ... ἀεὶ τὸν Χριστὸν εἶναι, Λόγον ὄντα καὶ Σοφίαν καὶ δὐναμιν. Οὐ γὰρ δή τοὐτων ἄγονος ών ὁ Θεός, εἶτα ἐπαιδοποιήσατο. 'Αλλ' ὅτι μή παρ' ἑαυτοῦ ὁ ϒἱός, ἀλλ' ἐκ τοῦ Πατρός ἔχει τὸ εἶναι...'Απαύγασμα δέ ὡν φωτὸς ἀίδίου, πάντως καὶ αὐτὸς ἀΐδιός ἐστιν... τούτω γὰρ καὶ ὅτι φῶς ἐστι τῷ καταυγάζειν νοεῖται φῶς οὐ δὐναται μή φωτίζον εἷναι. Εἰ ἐστιν ἥλιος, ἐστιν αὐγή, ἐστιν ἡμέρα... ὁ δέ γε Θεός αἰώνιόν ἐστι φῶς οὕτε ἀρξάμενον οὕτε λῆξόν ποτε· οὐκοῦν αἰώνιον πρόκειται, καὶ σὐνεστιν αὐτῷ τὸ ἀπαύγασμα ἀναρχον καὶ ἀειγενές, προφαινόμενον αὐτοῦ... ἡ... Σοφία... ὅντος γὰρ γονέως, ἐστι καὶ τέκνον... 'Αλλ' εἰσὶν ἄμφω, και εἰσὶν ἀεί. Μόνος δὲ ὁ ϒἱὸς ἀεὶ συνὡν τῶ Πατρὶ... n. 16. ἀεὶ ὁ Θεὸς Πατὴρ ην, καὶ ὁ ϒἱὸς οὐχ ἀπλῶς ἀΐδιός ἐστιν, ἀλλά τοῦ Πατρὸς ἀϊδίου ὄντος ἀΐδιος ἃν εἴη καὶ ὁ ϒἱός, καὶ σὐνεστιν αὐτῷ ὡς τῷ φωτὶ τὸ ἀπαὐγασμα.

868

ib. n. 25. ἕν ἀρχῆ ἡν ὁ Λόγος· ἀλλ' οὐκ ἡν Λόγος ὁ τὸν Λόγον προέμενος· ἦν γὰρ ὁ Λόγος πρὸς τὸν Θεόν. Σοφία γεγένηται ὁ Κὐριος· οὐκ ἡν οὖν σοφία ὁ τὴν σοφίαν ἀνείς. 'Αλήθειά ἐστιν ὁ Χριστός· Εὐλογητὁς δέ, φησίν (3 Esdr. 4, 4) ὁ Θεός τῆς ἀληθείας. ib. n. 18. καὶ ποταμόν, ἀπὸ πηγῆς ρέοντα ἕτερόν σχῆμα καὶ ὄνομα μετειληφέναι· μήτε γὰρ τἡν πηγἡν ποταμόν, μήτε τὸν ποταμὸν πηγὴν λέγεσθαι, καὶ ἀμφότερα ὐπάρχειν. Стр. 391 пр. 1 и 4.

869

Phot. cod. 119. ἀρχαιοτρόπος ἴσως ἀποφαίνεται, ἀλλὰ περὶ μὲν Πατρὸς καὶ ϒἱοῦ εὐσεβῶς πρεσβεύει· πλὴν ὄτι οὐσίας δὐο καὶ φὐσεις δὐο λέγει· τῷ τῆς οὐσίας καὶ φὐσεως ὁνόματι, ὡς δῆλον ἐκ τε τῶν ἑπομένων καὶ προηγουμένων τοῦ χωρίου, ἀντὶ τῆς ὐποστάσεως καὶ οὐχ ὡς οἱ Άρείω προσανακείμενοι χρὡμενος.

870

de decr. nic. s. n. 25. οὐκ ἔξωθέν τίς ἐστιν ἐφευρεθεῖσα ἡ τοῦ ϒἱοῦ οὐσία, οὐδὲ ἐκ μἡ ὄντων ἐπεισήχθη, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ Πατρός οὐσίας ἔφυ ὡς τοῦ φωτὸς τὸ ἁπαύγασμα... οὕτε γὰρ τὸ ἀπαύγασμα αὐτὸς ὁ ἤλιος (ἐστιν), οὕτε ἀλλότριον, ἀλλὰ ἀπόῤῥοια τῆς τοῦ Πατρός οὐσίας.

871

Phot. cod. 106. ϒἱὸν δὲ λέγων κτίσμα αὐτὸν ἀποφαίνει, καὶ τῶν λογικῶν μόνον ἐπιστατεῖν, καὶ ἄλλ' ἄττα, ὥσπερ Ώριγένης, ἐπιφέρει τῷ ϒἱῶ, εἴτε ὁμοίως ἐκείνω δυσσεβεία ἑαλωκώς, εἴτε... ἐν γυμνασίας λόγῳ καὶ οὐ δόξης ταῦτα προτιθείς.

872

Претензии к содержанию