Страница 149 из 157
Phot. cod. 119. περὶ μέντοι τοῦ Πνεύματος ἐπισφαλῶς λίαν καὶ δυσσεβῶς δογματίζει (Πιέριος). ὐποβεβηκέναι γὰρ αὐτὸ τῆς τοῦ Πατρὸς καὶ ϒἱοῦ ἀποφάσκει δόξης. cod. 106. τίθησι μὲν (Θεόγνωστος) ἐπιχειρήματα, τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὕπαρξιν δεικνύειν ἀποπειρώμενος, τἁ δ' ἄλλα ὥσπερ Ὠριγένης ἐν τῷ περὶ ἀρχῶν, οὕτω καὶ αὐτὸς ἐνταῦθα παραληρεῖ Basil. Μ. ер. 9, 2. πρὸς δὲ τούτοις καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος ἀφῆκε φωνὰς (Διονύσιος), ἥκιστα πρεπούσας τῷ Πνευματι, τῆς προσκυνουμένης αὐτὸ θεότητος ἐξορίζων, καὶ κάτω που τῆ κτιστῆ καὶ λειτουργῶ φύσει συναριθμῶν. В своей апологии Дионисий писал (de sent. D. n. 17): ἅγιον Πνεῦμα προσέθηκα, ἀλλ' ἀμα καὶ πόθεν καὶ διά τίνος ἧκεν ἐφήρμοσα... ἔν τε ταῖς χερσὶν αύτῶν (τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ϒἱοῦ) ἐστι τὸ Πνεῦμα, μήτε τοῦ πέμποντος, μήτε τοῦ φέροντος δυνάμενον στέρεσθαι. По-видимому, здесь речь идет не о ниспослании Св. Духа в тесном смысле, а об исхождении; в таком случае воззрение Дионисия ближе к тертуллиановскому «per Filium», чем к оригеновскому «διά τοῦ Λόγου».
873
Epiph. h. 64, 11. Phot. cod. 235.
874
Migne, s. gr. t. 17 col. 578. Prima (criminatio) ilia est, quod aiunt eum innatum dicere Filium Dei. Secunda... per prolationem, secundum Valentini fabulas, in subsistentiam venisse Filium Dei... Tertia, quae his omnibus valde contraria est... secundum Arteman vel Paulum samosatenum, purum hominem, id est non etiam Deum dicere Filium Dei.
875
ibid. col. 546. Pamph. apol. praeterea etiam illud est invenire, quod nunquam tales sunt excusatores ejus, qui nec graecam noverint linguam: alii omnimodis imperiti:... aut si acciderit ut etiam legerint (libros ejus), non continuo etiam tantae eruditionis fuerint, ut altitudinem sensus ejus assequi quiverint... Multos invenias, quos si interroges in quibus libris, aut in quibus locis dicta sint haec quae arguunt, confitentur se quidem nescire ea de quibus affirmant, nec legisse unquam, audisse autem alios dicentes. Ex quo cuivis plena ridiculi sententia eorum videbitur, cum de his judicant, atque ea condemnant, quae nec discere quidem prius ac nosse potuerunt.
876
Стр. 269 пр. 1.
877
ibid, ut eorum praejudicata vesania facilius declaretur, accidere solet... ut nomine in codice non praetitulato legatur aliquid ipsius quasi alterius tractatoris. Quod tamdiu placet et laudatur, et omni admiratione habetur, quamdiu nomen non fuerit indicatum. At ubi Origenis cognita fuerint esse quae placebant, statim displicent, statim haeretica esse dicuntur: et... usque ad inferos demerguntur.
878
Socr. H. Е. 4, 26. μέγα γὰρ κλέος τὸ Ὠριγένους καθ' ὅλης τότε τῆς οἰκουμένης ἐφήπλωτό· ὧν ἀσκηθέντες κ. τ. λ.
879
Epiphan. h. 69, 6. ер. Arii ad Eus. nic. Συλλουκιανιστὰ ἀληθῶς Έυσέβιε.
880
Для характеристики арианства в первой стадии его развития важны: а) послание Ария к Евсевию никомидийскому (Epiph. h. 69, 6. Theodoret. h.e. 1, 5) о своем разрыве с Александром александрийским и б) послание Ария и его сторонников к Александру (Athanas. de Synod, n. 16. Epiph. h. 69, 7) — примирительного характера. Для изложения воззрений Ария в их дальнейшем развитии источником служат: а) отрывки из его «Θάλεια» у Афанасия В; б) послание Евсевия никомидийского к Павлину тирскому (Theod. h. е. 1, 6); в) Александра александрийского окружное послание к епископам (Socr. h. е. 1, 6) и г) к византийскому епископу Александру (Theod. 1, 4).
881
Arii ad Euseb. οὐ συμφωνοῦμεν αὐτῷ δημοσία λέγοντι· Ἀεὶ Θεός, ἀεὶ ϒἱός· ἅμα Πατήρ, ἅμα ϒἱός. Συνυπάρχει ὁ ϒἱὸς ἀγεννήτως τῷ Θεῷ, ἀειγενής, ἀγεννητογενής· οὔτ' ἐπινοία, οὕτ' ἀτόμω τινὶ προάγει ὁ Θεός τοῦ ϒἱοῦ... ἐξ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ ὁ ϒἱός. Ἀγεννήτως и ἀγεννητογενής едва ли действительно принадлежат Александру. Dorner, I, 813. das ist natiirlich arianische Consequenzmacherei.
882
Alex, ad Alex. ер. τέλειον ϒἱόν, έμφερῆ τῷ Πατρὶ... μόνω τῷ ἀγεννήτω λειπόμενον ἐκείνου... καὶ τὸ ἀεὶ εἶναι τὸν ϒἱὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς πιστεὐομεν... ἀλλὰ μή τις τὸ ἀεὶ πρὸς ὐπόνοιαν ἀγεννήτου λαμβανέτω οὕτε γὰρ τὸ ην, οὕτε τὸ ἀεί... ταὐτόν ἐστι τῷ ἀγεννήτω... οὐκοῦν τῷ μὲν ἀγεννήτω Πατρὶ οἰκεῖον ἀξίωμα (=τὸ ἀγέννητον δίωμα) φυλακτέον, μηδένα τοῦ εἶναι αὐτῷ τὸν αἴτιον λέγοντας· τῷ δὲ ϒἱῶ τὴν... ἀναρχον αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς γέννησιν ἀνατιθέντας... τὸν μονογενή, γεννηθέντα οὐκ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος, ἀλλ' ἐκ τοῦ ὄντος Πατρὸς οὐ κατὰ τάς τῶν σωμάτων ὁμοιότητας ταῖς τομάῖς ἡ ταῖς ἐκ διαιρέσεων ἀποῤῥοίαις.
883
Arii ad Euseb. ер. πάντες οἱ κατὰ τὴν ἀνατολὴν λέγουσιν, ὅτι προϋπάρχει ὁ Θεὸς τοῦ ϒἱοῦ ἀνάρχως...
884
ibid, πρὶν γεννηθῆ, ἤτοι κτισθῆ, ἤτοι ὁρισθῆ, ἤτα θεμελιωθῆ, οὐκ ἦν· Ἀγέννητος γὰρ οὐκ ην. Διωκόμεθα δὲ, ὅτι εἴπομεν Ἀρχήν ἔχει ὁ ϒἱός, ὁ δὲ Θεός ἀναρχός ἐστι. Ar. ер. ad Alex, οὐ δὲ γὰρ ἐστιν ἀΐδιος ἢ συναΐδιος, ἤ συναγέννητος τῷ Πατρί· οὐ δὲ ἅμα τῷ Πατρὶ τὸ εἷναι ἔχει, ὥς λέγουσι τὰ πρός τι, δύο ἀγεννήτους ἀρχάς εἰσηγούμενοι.
885
Ar. ер. ad Αl. γεννήσαντα δὲ ού δοκήσει, ἀλλ' ἀληθεία... ούδ' ὡς Οὐαλεντῖνος προβολὴν τὸ γέννημα τοῦ Πατρὸς ἐδογμάτισεν... οὐδ' ὡς Σαβέλλιος ὁ τὴν μονάδα διαιρῶν υἱοπάτορα εἷπεν.
886
ibid, οὐδὲ τὸν ὄντα πρότερον ὕστερον γεννηθέντα ἢ ἐπικτισθέντα εἰς ϒἱόν... καὶ εἰ τὸ ἐκ Πατρὸς ἐξῆλθον (Joh. 15, 28), ὡς μέρος τοῦ ὁμοουσίου [supra: ὡς Μανιχαῖος μέρος ὁμοούσιον τοῦ Πατρὸς τὸ γέννημα εἰσηγήσατο] καὶ ὡς προβολὴ ὐπό τίνων νοεῖται, σύνθετος ἔσται ὁ Πατἡρ καὶ διαίρετος, καὶ τρεπτός, καὶ σῶμα κατ' αὐτοὑς... τὰ ἀκόλουθα σώματι πάσχων ὁ ἀσώματος Θεός. Ср. стр. 199 пр. 2.
887
ibid, ὥστε τρεῖς εἰσιν ὐποστάσεις, Πατήρ, ϒἱός, καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Καὶ ὁ μὲν Θεός [ὡς μονάς καὶ ἀρχὴ τῶν πάντων] αἴτιος τῶν πάντων τυγχάνων ἐστὶν ἄναρχος, μονώτατος [supra: μόνον ἀγέννητον, μόνον ἀληθινὸν]· ὁ δὲ ϒἱός, ἀχρόνως γεννηθεὶς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς... μόνος ὑπὸ μόνου. Ar. ер. ad Eus. ὅτι ὁ ϒἱὸς οὐκ ἐστιν ἀγέννητος, οὐδὲ μέρος ἀγεννήτου, κατ' οὐδένα τρόπον [Eus. ad Paulin. ер. τὸ γὰρ ἐκ τοῦ ἀγεννήτου ὐπάρχον, κτιστὸν ἔτι ὑφ' ἑτέρου ἤ ὐπ' αὐτοῦ ἤ θεμελιωτὸν οὐκ ἃν εἴη, ἐξ ἀρχῆς ἀγέννητον ὐπάρχον]· ἀλλ' οὕτε ἐξ ὐποκειμένου τινός· ἀλλ' ὅτι θελήματι καὶ βουλή ὐπέστη πρὸ χρόνων καὶ πρὸ αἰώνων, πλήρης Θεός μονογενής, ἀναλλοίωτος... ὅτι εἴπομεν ἐξ οὐκ ὅντων ἐστίν. Οὕτως δὲ εἴπομεν, καθότι οὐδὲ μέρος Θεοῦ ἐστιν, οὐδὲ ἐξ ὑποκειμένου τινός. Ar. ер. ad ΑΙ. ὐποστήσαντα δὲ ἰδίω θελήματι, ἄτρεπτον καὶ ἀναλλοίωτον, κτίσμα τοῦ Θεοῦ τέλειον, ἀλλ' οὐχ ὡς ἕν τῶν κτισμάτων, γέννημα, ἀλλ' οὐχ ὡς ἕν τῶν γεννημάτων... τὸ ζῆν καὶ τὸ εἷναι παρὰ τοῦ Πατρὸς εἰληφότα, καὶ τάς δόξας συνυποστήσαντος αὐτῷ τοῦ Πατρός· οὐ γὰρ ὁ Πατήρ δοὑς αὐτῷ πάντων τὴν κληρονομίαν ἐστέρησεν ἑαυτὸν τοῦ ἀγεννήτως ἔχειν ἐν ἑαυτῶ· πηγὴ γὰρ ἐστι πάντων.
888
Athan. с. ar. or. 1, 22... πυνθάνονται αὐτῷν (τῶν παιδαρίων)· Ό ὢν τὸν μὴ ὅντα ἐκ τοῦ ὅντος πεποίηκεν, ἢ τὸν ὄντα; ὄντα οὖν αὐτὸν πεποίηκεν ἢ μὴ ὄντα;
889
Ath. ad episc. Aeg. et Lib. n. 12. φασί·... καὶ αὐτὸς... οὐκ ὢν πρότερον γέγονεν. Ὁ γὰρ ών Θεὸς τὸν μἡ ὄντα ϒἱὸν πεποίηκε τῆ βουλή, ἕν ἧ καὶ τὰ πάντα πεποίηκε. Cfr. Alex. ер. ad episc. cath. Socr. h. е. 1, 6.
890
Athanas. de syn. n. 31. Socr. h. e. 2, 45.
891
Athan, ad ер. Aeg. et Lib. n. 12. προστιθέασι δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι «Οὐκ ἔστίν αὐτὸς ὁ ἐν τῷ Πατρὶ φύσει καὶ ἴδιος τῆς οὐσίας αὐτοῦ λόγος, καὶ ἡ ἰδία σοφία... ἀλλ' ἄλλος μὲν ἔστίν ὁ ἐν τῷ Πατρὶ ἴδιος αὐτοῦ λόγος, καὶ ἄλλη ἡ ἐν τῷ Πατρὶ ἰδία αὐτοῦ σοφία, ἐν ἦ σοφία καὶ τοῦτον τὸν Λόγον πεποίηκεν. Cfr. Socr. 1, 6.
892
Athan. с. ar. or. 1, 6. ἔθηκεν ἐν τῆ Θαλεία·... καὶ ὅτι μεμερισμέναι τῆ φὐσει καὶ ἀπεξενωμέναι καὶ ἀπεσχοινισμέναι [Alex, ad cath. ξένος τε καὶ ἀλλότριος καὶ ἀπεσχοινισμένος ἐστὶν ὁ Λόγος τῆς τοῦ Θεοῦ οὐσίας], καὶ ἀλλότριοι, καὶ ἀμέτοχοί εἰσιν ἀλλήλων αἱ οὐσίαι τοῦ Πατρός καὶ τοῦ ϒἱοῦ καὶ τοῦ ἀγίου Πνεῦματος, καὶ, ὡς αὐτὸς ἐφθέγξατο, ἀνόμοιοι πάμπαν ἀλλήλων ταῖς τε οὐσίαις καὶ δόξαις εἰσὶν ἐπ' ἄπειρον... ὁ Λόγος ἀλλότριος μὲν καὶ ἀνόμοιος κατὰ πάντα τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας καὶ ἰδιότητός ἐστι τῶν δὲ γενητῶν καὶ κτισμάτων ἴδιος καὶ εἷς αὐτῷν τυγχάνει.
893
Athan. de syn. n. 17. πρὸς δὲ τοὺς ἀρειανοὺς ἔγραφε (Γεώργιος ὁ ἕν Λαοδικεία)· «Τί μέμφεσθε Ἀλεξάνδρω τῷ πάπα λέγοντι ἐκ τοῦ Πατρὸς τὸν ϒἱόν;... μὴ φοβηθῆτε... λεχθείη ἃν καὶ ὁ ϒἱὸς ἐκ τοῦ Θεοῦ, οὕτως ὥσπερ καὶ τὰ πάντα λέγεται (1 Cor. 11, 12) ἐκ τοῦ Θεοῦ». Euseb. ad. Paul, οὐδὲν γὰρ ἐστιν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ... πάντα δι' ἐκ τοῦ Θεοῦ (=βουλήματι αὐτοῦ). Athan. с. ar. or. 1, 9. ex Thalia: οὐκ ἐστιν ἐκ τοῦ Πατρός· ἀλλ' ἐξ οὐκ ὄντων ὑπέστη καὶ αὐτός.