Страница 6 из 7
от васъ бо на все страны добръ законъ исходитъ. събрав же съборъ царъ и призва Костантина Философа и сътвори слышати речъ сию и рече: вем те трудна суща, Философе, нъ потреба естъ тебе тамо ити. цию бо реч не можетъ инъ никто исправити якоже ты. отвеща же Философъ: и труднъ сы и болнъ теломъ съ радостию иду тамо, аще имаютъ буквы въ езыкъ свои.
глагола же царъ къ нему: дедъ мои и отъцъ мои и инии мнозии искавше того несутъ обрели, то како азъ могу то обрести. философ же рече: то кто можетъ на воду беседу писати и еретичъско име себе обрести? отвеща ему пакы царъ и съ вардою и умомъ своимъ: аще ты хощеши, то можетъ то тебе Богъ дати, иже и даетъ въсемъ просещимъ бесумнениа и отвръзаетъ тлъкущимъ.
шъдъ же философъ по пръвому обычаю на молитву се наложи и съ инеми поспешникы. въскоре же е ему Богъ яви, послушае молитвъ своихъ рабъ и абие сложи писмена и начетъ беседу писати еваггелску: испръва бе слово и слово бе у Бога и Богъ бе слово и прочее. възвесели же се царъ и Бога прослави съ своими съветникы и посла его съ дары многы, писавъ къ растиславу епистолиу сице: Богъ , же велитъ въсакому, да бы въ разумъ истинныи пришълъ и на болши се чинъ стежалъ, видевъ веру твою и подвигъ сътвори ныня въ наша лета явлъ буквы въ вашъ езыкъ, егоже не бе испръва было, нъ тъкмо въ пръва лета, да и выи причтете се великыхъ езыцех, иже славетъ Бога своимъ езыкомъ.
и ту ти послахомъ и того, ему же е Богъ яви, мужа чъстива и благоверна, книжна зело философа. и съ приими даръ болшии и чъстнеи паче въсако злата и сребра и камениа драгаго и богатъства преходещаго. подвигни се с нимъ спешно и утвръди речъ всемъ сръдцемъ възыскати Бога общаго спасениа не отрини, нъ въсе подвигни не ленити се, нъ ети се по истинны пут, да и ты приведъ е подвигомъ твоимъ въ божии разумъ приимеши свою мъзду въ того место, и въ съ векъ и въ будущи, за все душе хотещее веровати въ Христа Бога нашего от ныня и до кончины и паметъ свою оставляе прочимъ родомъ, подобно великому цару Константину.
Дошъдъшу же ему моравы, съ великою чъстию приетъ его растиславъ и ученикы събравъ и въдастъ и учити. въскоре же въсъ цръковныи чинъ приимъ научи е утръници и часовомъ и вечернии и павечерници и таинеи службе. и отвръзоше се пророчъскому словесе ушеса глухыихъ и услышаше книжнаа словеса и езыкъ ясънъ быстъ гугнивыихъ. Богъ же възвесели о семъ, а диаволъ постыде.
растещу же божию учению, злы завистивыи испръва трыклеты диаволъ, не тръпе сего добра, нъ въшъдъ въ свое съсуды и начетъ многыи въздвизати, глаголе имъ: не славит се Богъ о семъ. аще бо би ему сице годе было, то не бы ли моглъ сътворити, да быше и сии испръва писмены пишуще беседы свое славили Бога? нъ трии езыкы естъ тъкмо избралъ: еввреискыи и гръчскы и латинскыи, имиже достоитъ Богу славу въздати.
беху же се глаголюще латинсции съпричестници, ариереи и ереи и ученици. и брав же се съ ними яко давыдъ съ иноплеменникы, книжними словеси побеждъ е, нарече е триезычникы, яко пилату тако написавшу на титле Господи. не тъкмо же се едино глаголаху , нъ и иному бесчъстию учаху глаголюще, яко под землею живутъ чловеци велъглавы и въсъ гадъ диаволя тваръ естъ, и аще кто убиетъ змию, !
f грехъ избудетъ тое ради; аще чловека убиетъ кто, три месеци да пиетъ въ древене чаши, а стыклене се не прикасае. и не браняху жрътвъ творити по пръвому обычаю ни женитве бесчъстныихъ. все же сие яко и тръние посекъ, словеснымъ огнемъ попали, глаголе: пожри Богу жрътву хвалную и въздаждъ вышнему молитвы твое. жены же юности твое не отпусти; аще бо ю възненавидев отпустиши, не покриетъ нечестъ похоти твое, глаголетъ Господъ вседръжителъ.
и съхраните се духомъ вашимъ, да не оставитъ къждо васъ жены юности свое, и си, ихже ненавидехъ, творесте, яко сведетелствова между тобою и между женою юности твое, юже еси оставилъ; и та объщница твоя и жена завета твоего. и въ еvаггелии Господъ: слышасте, яко речено быстъ древными: не сътвориши прелюбы; аз же глаголю вам, яко въсакъ, иже възритъ на жену похотети еи, юже прелюбы естъ сътворил с нею сръдъцемъ своимъ.
и пакы: глаголю вамъ, яко же пуститъ жену свою, разве словесе любодеинаго, творитъ ю прелюбы деяти, и иже отпущеную от мужа поемлетъ, прелюбы деетъ. апостолъ рече: еже естъ Богъ съчеталъ, чловекъ да не разлучи. !м же месецъ створи въ мораве и иде свести ученикы свое. преет же его идуща коцлы, кнезъ панонскы, и възлюблъ велми словенскыи книгы научити се имъ и въда до !и ученикъъ учити се имъ.
велию чъстъ ему сътворъ, мимо проводи и. не възет же ни от растислава ни от коцла ни злата ни сребра ни иное вещи, положивъ еvаггелское слово и бес пище. тъкмо пленникъ испрошъ от обою сътъ и отпусти ихъ.
Въ Венетии же бывшу ему , събраше се на нъ епископи и попове и чръноризци яко и враны на сокола и въздвигоше триезычную ересъ, глаголюще: чловече, скажи намъ како си ты сътворилъ ныне словенемъ книгы и учиши, ихже нестъ никтоже инъ пръвее обрелъ, ни апостолъ ни римскыи папа ни богословъ григорие ни еронимъ ни августинъ. мы же трии тъкмо езыкы вем, имиже достоитъ въ книгахъ славити Бога, евреи, елины, латины.
отвеща же Философъ к нимъ: не идет ли дъждъ от Бога на все равно? или слънце тожде не сиает ли на все? ни ли дыхаемъ на аиеръ равно вси? то како выи се не стыдите трии езыкы менеще тъчию, а прочимъ въсемъ езыкомъ и племеномъ слепомъ велеще и глухомъ? скажите ми, Бога твореща немощна, яко и немогу ща сего дати или завистива, яко не хотеща. мы же роды знаемъ книгы умеюще и Богу славу въздающе своимъ езыкомъ къждо. яве же сутъ сии:
армени,
перси,
авазгы,
ивери,
сугди
гоfи,
обри,
ту рси,
козари,
аравляне,
египти и инии мнозы. аще ли не хощете от сихъ разу мети, поне от книгъпознаите судию.
давыдъ бо въпиетъ глаголе: поите Господа вса земля,поите Господу песнъ нову .и пакы: въскликнете Господу вса земля, поите ивъзвеселите се и въспоите.и друго: въса земля да поклонит ти се и поетъ тебеи да поет же имени твоему , вышнии.и пакы: хвалите Господа въси езыци и похвалите его въсилюдие и всако дыхание да хвалитъ Господа.въ еvаггелии глаголетъ: еликоже естъ приелъ ихъ,дастъ имъ областъ, да чеда Богу бу ду тъ.
и пакы тъжде: не о сихъ прошу тъкмо нъ и верующимъсловесемъ въ ме, да въси едино бу ду, якоже и ты, оче,въ мне и азъ въ тебе.
Матъ от еи же рече: дана быстъ всака властъ на небеси и наземли; шъдъше убо научите все езыкы, кръстеще е въ имеотъца и сына и светаго духа, учеще и хранити вса, еликозаповедахъ вамъ; се азъ с вами есмъ въ все дъни доскончаниа века аминъ. А марко пакы; шъдъше въ миръ въсъ и проповедите еvаггелиевъсеи твари; веровав, иже и кръстит се, спасенъ будетъ, ане веровави осудит се.
знамениа же поверовавшихъ поиду тъ: именемъ моимъ бесииждену тъ и езыкы възглаголютъ новы.глаголет же и къ вамъ: горе вамъ, книгочие и фарисеиипокрити, яко затвараете царствие небесное предъ чловекы;вы бо не въходите и хотещихъ вънити не оставляете.и пакы: горе вамъ, книгочие, яко възесте ключеразу меныи и сами не вънидосте.
Корентиомъ же Павлъ рече: велю же въсемъ вамъ глаголати езыкомъ, паче же да прорицаете; болы бо прорицаеи или глаголеи езыкы, разве аще не сказаетъ, да и цръквисъздание прииметъ.ныня же, братие, аще прииду къ вамъ и въ езыкы глаголю,что вамъ ползъству ю, аще вамъ не глаголю въ явление ивъ разу мение или въ пророчъствии или въ научении?обаче безгласна и безду шна гласъ дающи, аще ли пищали,аще ли гусли, аще разънстие пискомъ подастъ се, какоразу меет се пискание или гудение?
ибо аще безгласнъ гласъ тру ба дастъ, кто уготова се на бранъ?тако и выи езыкомъ аще неразу мна словеса дасте, какоразу меет се глаголемое?будете бо въ аиръ глаголюще.толико убо аще случит се родъ съгласныихъ въ мире и ниедини же ихъ безгласнъ.аще не вемъ силы гласу , бу ду глаголющому мне варвар иглаголеи мне варваръ.тако и выи, понеже есте ревнители духовнымъ, късъзданию цръкви просите, да ви избиваетъ.
темъже глаголе езыкомъ молите се, да сказаетъ.аще бо молитву дею езыкомъ, духъ мои молитсе, а умъмои бес плода естъ.что убо естъ? помолю се духомъ, помолю се умомъ;спою духомъ, спою же и умомъ.аще благословиши духомъ, исплъняеи место неразу мнаго,како речетъ аминъ по твоеи похвале, понеже не ведетъ,что глаголеши?ты убо добре хвалиши, нъ другы не зиждет се.
хвалю Бога моего, о васъ паче же езыкы глаголю.нъ въ цръкви !е словесъ хощу умомъ своимъ глаголати, даи ини научю, неже ли тми словесъъ езыкомъ.братие, не дети бываите умъмъ, нъ злобою младенству ите,уми же съвръшени будете.въ законе естъ писано: яко иноезычникы устнами инемивъзглаголю къ людемъ симъ и тако не послушаютъ мене,глаголетъ Господъ.