Добротолюбие

Страница 243 из 247

Їеремjа же сіE повелэвaти њбhче, є3гдA глаг0летъ: Не и3сходи1те на ни6вы, и3 на пути2 не ходи1те, понeже мeчь врaжій њбитaетъ џкрестъ: д0блественныхъ бо подви1жникwвъ дёло є4сть, є4же вкyпэ ўступaти врагHмъ. Ѓще же кто2 бhлъ бы t немогyщихъ в0все брaтисz, безoпaснw въ д0мэ пребывaетъ, ўтверждeніе безбёдное t безм0лвіz себЁ подаю1щи. Так0въ бЁ їисyсъ наvи1нъ, њ нeмже пи1сано є4сть: слугa же їисyсъ (сhнъ наvи1нъ) ю4ноша не и3схождaше и3з8 ски1ніи[в7 Мwmс. гл. lг, ст. №i.. Вёдzше бо во џтрочествэ и3сходsщихъ, t брaтій тёла и3 пл0ти другHвъ, рaди ќтренніz брaни ўбивaемыхъ, научaсь и3з8 п0вэсти њ ѓвелэ: не мeньше же и3 t їст0ріи њ ди1нэ м0щно є4сть совершeннw семY научи1тисz, ћкw ю4ныz вои1стинну (с. 1229) и3 жeнскіz мhсли є4сть, свeрхъ своегw2 состоsніz дёло предпринимaти, и3 њ себЁ, ћкw дов0льныхъ, предразсуждeніемъ прельщaтисz. И$бо є4стьли бы nнA безразсyднw не предпріsла ўзнaть други1хъ дом†шніz дэлA, ћкw могyщаz, т0 є3сть, и3 никaкоже помышлsла њ тёхъ и3мёти ўтэшeніе, не бы2 безврeменнw растли1сz крити1ческаz привлекaтельность души2, прельщeннаz воwбражeніемъ чyвствъ, не u5 зак0ннымъ и3 мyжественнымъ бесёдовавши сл0вомъ. Сію2 стрaсть сожи1тельствующую (р0дную) человёкwмъ вёдэвъ бGъ, мнёніе њ себЁ глаг0лю, и3 хотsщіи и3скоренsz сіE и3ст0ргнути t навыкновeніz нaшегw, глаг0летъ къ мwmсeю: благочи1нны сотвори2 сhны їсрaилєвы.

Ћкw є4же безразсyднw начинaти бр†ни свeрхъ си1лы, чyждь є4сть благочи1ніz nбhчай. Тёмже не подобaетъ присоединsти себE прeжде навыкновeніz гр†дскимъ возмущeніzмъ, но далечaйше ўбэгaти подобaетъ, далeче t њглашaющихъ звyкwвъ представлsющихъ мы6сли. Не мн0га бо є4сть п0льза t вещeй ўдали1вшымсz, и3 пот0мъ занимaющымсz њб8 ни1хъ слyхами: и3 грaдъ њстaвившымъ, дёйствій при вратёхъ, ћкоже лHтъ, присэдёти, сyщагw тaмw и3сп0лнєннымъ смущeніz: внё же по вели1кому мwmсeю ўдалsтисz подобaетъ, да не т0чію дэлA, но и3 глaси престaнутъ си1хъ, ћкоже глаг0летъ: є3гдA и3зhду и3з8 грaда, прострY рyцэ мои2 ко гDу, и3 гр0ми престaнутъ. Тогдa бо и4стинное безм0лвіе, є3гдA не т0чію дёйства, но и3 ±же џкрестъ и4хъ пaмzти ўпражнsющіисz, врeмz подаю1тъ души2 впечатлённыz w4бразы зрёти, и3 проти1ву коегHждо подвизaтисz, и3 и3зсэцaти и3з8 мhсли. Привходsщымъ же и3 и3нhмъ воwбражeніzмъ, не м0жно прeжде бhвшыz воwбражє1ніz и3зглaдити, когдA разсуждeніе є3щE занимaетсz настоsщими, и3 трyдъ и4хъ ко и3стреблeнію страстeй д0лженъ бhти тzгчaйшій, пріsвшихъ си1лу (страстeй) t врeменнагw ўмножeніz, и3 по под0бію и3ст0чника непрестaннымъ стремлeніемъ, привходsщими мечтaньми зри1тельность души2 наводнsющыz. Ћкоже бо и3ст0чника течeніе сyхо (с.

1230) ви1дэти хотsщіи, съ намёреніемъ ви1дэть нBкоторыz вє1щи познaніz достHйныz въ нeмъ лежaщыz, никак0й п0льзы не получaютъ, и3зчерпaz въ џномъ мёстэ в0ду, въ кот0ромъ и3ск0мое положeннымъ бhти мнsтъ: потомY что2 и3зчерпaемое мёсто вдрyгъ наводнsетсz и3ст0чникомъ. Но когдA вhшшее течeніе воспzщено2 бyдетъ, без8 трудA и5мъ дно2 kвлsетсz, њскудёвшей водЁ сам0й tступaющей, и3 сyху и5мъ подаю1щей зeмлю къ познaнію желaемыхъ вещeй. Тaкw и3 ўпраздни1ти и3 дёzтельное страстeй воwбражeніе ўд0бнw бывaетъ, когдA nни2 и3звнЁ ничегw2 чyвствамъ не приподаю1тъ: си1мъ же привносsщымъ по под0бію течeніz, чyвства, не т0чію трyдно, но и3 всsчески не возм0жно њчи1стить ќмъ t толи1кагw волнeніz. Ѓще бо и3 не стужaютъ стр†сти рaди чaстыхъ собесёдованій, врeмени движeніz не њбрэтaюще, но ќбw въ тaйнэ њбращaющесz, пaче возрастaютъ, си1лу свою2 t врeмени пріeмлющыz. И# ћкоже чaстw попирaема землS, ѓще и3 тeрніz и4мать, не и3зпущaетъ ќбw џныz: возбранsетъ бо є3стествY попирaніе н0гъ, глуб0ки же въ нёдрэхъ сеS (земли2) корє1ніz простeрши, крёпки и3 ѕэлw2 разцвётшыz, є3гдA врeмени попущaющу восхождeніе получaетъ, произрастaетъ. Си1це и3 стр†сти чaстыми собесёдованіzми возни1кнути въ kвлeніе возбранsемы, крёпльши бывaютъ, и3 безм0лвіе дов0льнw подaвши, со мн0гою си1лою наступaютъ, тsжкую и3 прибёдственную въ начaлэ вознерадёвшымъ њ брaни проти1ву и4хъ творsще брaнь.

Сегw2 рaди и3 прор0къ погуби1ти сёмz t вавmлHна повелэвaетъ, ћкw є3щE во влагaлищахъ чyвствъ сyть w4бразы, и3стреби1ти совэщавaющи и4хъ, да не пaдши на зeмлю мы6сли произрастyтъ, и3 nби1льными и3 безполeзными дождsми непрестaннагw поучeніz ўпоeнны, мн0гъ ѕл0бы принесyтъ пл0дъ. И$нъ же прор0къ и3 ўблажaетъ не дожидaющыz цвёта страстeй, но ў сaмагw є3щE сосцA присyщыz (прирождє1нныz) растлэвaющыz: блажeнъ, глаг0лz, и5же и3мeтъ и3 разбіeтъ младeнцы тво‰ њ кaмень. Т0же и3 вели1кій јwвъ любомyдрствуz (с. 1231) њ себЁ, сицево2 нёчто гадaтельствуетъ: въ водЁ ќбw цвэсти2 папи1ру и3 бут0му (р0дъ трaвъ) глаг0лющи, и3 всsкому ѕлaку, лиши1вшемусz и3ст0чника, и3зсушaтисz, и3 є4же, мmрмик0леонъ (лeвъ мрaвієвъ) поги1бе, t неимёніz пaжити, сицево2 нёчто знaменовати њбhче. Восхотёвый бо вели1кій јwвъ навётъ стрaсти показaти, соуразумЁ є3S бесёду, t дeрзостнэйшагw львA, и3 њ и4же всёхъ слабёйшагw мрaвіz сложи1въ и4мz. Приражє1ніz бо страстeй t мaлыхъ начинaютсz мечтaній, по примёру мрaвіz, скрhтнэ прип0лзающе: конє1чнаz же къ вели1кой возн0сzтсz тsжести, ћкw не мeньшее львA нападeніz прилучи1вшусz подaти бёдствіе. Тёмже подобaетъ подви1жнику тогдA сражaтисz со страстьми2, є3гдA ћкw мрaвій прих0дитъ, въ примaнъ мaлую пи1щу подмeщущи. Ѓще бо до льви1ныz дости1гнутъ крёпости пріити2, не ўд0бь побэждaемы бывaютъ, и3ли2 пи1щу и5мъ не подaти.

Пи1ща же и4хъ, ћкw ўжE мн0жицею речeсz, чрез8 чyвства привходsщіи чyвственныхъ (вещeй) w4бразы. Сjи бо питaютъ стр†сти, к0еждо мечтaніе но воспріsтіи. воwружaюще проти1ву души2. Сегw2 рaди и3 хрaму nп0ны законопол0жникъ ўстр0и, знaменуz, ћкw подобaетъ, ћкw хрaмъ чи1сту свою2 мhсль блюсти2 хотsщымъ: ћкоже тaмw сёть на џкнахъ, дабы2 ничто2 t нечи1стыхъ не могло2 вползти2, ўстр0исz, тaкw и3 чyвствамъ возбранє1ніz п0мыслwвъ вплетaти, не ўд0бный бyдущагw суждeніz вп0лзающымъ нечи6стымъ мечтaніzмъ загражд†юща вх0дъ. И# є3дA не сегH ли рaди nхозjа разболёсz, занE t nп0ны падE; Е$же бо воздаsніz словесA во врeмz и3скушeній скрывaти (л0жно ќмствовати), низведeнному ко страстeмъ t nп0ны пaсти є4сть. Чт0 же сеS болёзни є4сть трyднэйше; тэлесe бо є4сть болёзнь, є4же пaче є3стествA и3мёти стіхjй равновBсіz, t є3ди1ныz си1лы въ и3н0е пaче є3стествA преложи1вшіzсz: души1 же, є4же ўклони1тисz прaвагw п0мысла недуготв0рными побэждeнныz страстьми2. Сицевы2 сёти видёніемъ, (с. 1232) є4же слhшати могущaго соплетE соломHнъ, глаг0лющи: Џчи твои2 є3гдA ќзрzтъ чуждyю, ўстA тво‰ тогдA возглаг0лютъ сквє1рнаz. Сквє1рнаz глаг0лющи, ±же по грэсЁ срётитисz и3м{щаz во врeмz воздаsніz, сі‰ бо помhшлєннаz съ подобaющимъ ўстроeніемъ, ўдeрживаютъ всsко прибёдственнw nчeсъ зрёніе: ѓще же и3 ўстроeніе п0мысла, каков0му бhти подобaетъ во врeмz џно.

Возлежи1ши бо, глаг0летъ, ћкw въ сeрдцэ м0рz, и3 ћкw к0рмчій во мн0зэй бyрэ. Ѓще бо возм0жетъ кто2 во врeмени съ разжизaющимъ зрёніемъ брaнь и3мёти, тaкw подви1жна себE сотвори1тъ въ прещeнныхъ наказaніzхъ, ћкоже въ м0ри њбуревaемый: без8 трудa бо побэди1тъ брaнь творsщихъ, не њщущaz наноси1мыхъ рaнъ. Ћкоже рещи2: бію1тъ мS, и3 не ўтруди1хсz, разсэк0ша мS, ѓзъ же не вёдэхъ. Тjи бо біsху, глаг0летъ, и3 посмэвaтисz непщевaху, ѓзъ же нижE заушeніz њщущaхъ. Стрёлы бо младeнєцъ бhша, нижE ко прeлестzмъ и4хъ њбрати1хсz, ћкw нижE бhти и5хъ вмэнsz. Тaкw и3 дв7дъ презирaz сицевhхъ проти1вникwвъ глаг0лаше: ўклонsющагwсz t менE лукaвагw не познaхъ, нижE, є3гдA прихождaше, глаг0летъ, нижE, є3гдA ўдалsшесz, њщущeніе пріsхъ. Ґ и4же нижE сіE сaмое свёдый, ћкw чyвствамъ къ чyвствуємымъ њбщeніе ќбw є4сть мн0го, прелeсть же t њбщeніz ўд0бнw бывaетъ: и3 не ћже t си1хъ тщетY предви1дzщій, но небрeжнw вдавaющійсz и5мъ, кaкw во врeмz прeлести ўразумёетъ навётъ, не бhвъ прeжде научeнъ си1хъ разсуждeнію; ћкw бо чyвствамъ брaнь бывaетъ съ чyвственными, и3 д†ни возлагaютъ ч{вственнаz на побэждє1нныz ч{вства. СіE ћвно є4сть t ґссmрjанъ съ содомлsнами.

Повэствовaтельнw писaніе четырeхъ царeй ґссmрjйска љзhка вв0дитъ къ пzти2 царє1мъ, и5же џкрестъ сод0ма, пeрвэе ќбw соглaсіе, и3 сою1зы, и3 жє1ртвы ми6рныz на м0рэ слaномъ: пот0мъ рaбство пzти2, на дванaдесzть лётъ: пот0мъ въ трeтіемъ нaдесzть tступлeніе: въ четвeртомъ же нaдесzть брaнь возложeнную (с. 1233) t четhрехъ на пsть, и3 плённыхъ взeмлющихъ и5хъ. И# повэствовaніе ќбw здЁ конeцъ и4мать. Мh же t сеz п0вэсти научaемсz, є4же въ нaсъ, и3 ±же чyвствъ на чyвствєннаz бр†ни. Кjйждо бо и3з8 нaсъ t рождeніz дaже до двунaдесzть лётъ не u5 разсуждeніе њчи1стивый, покорsетъ без8 разб0ру ч{вства чyвствєннымъ, ћкоже владhкамъ служaщыz къ повелэвaємымъ. Зрёніе ќбw ви6димымъ, слhшаніе же гласHмъ, вкyсъ же вл†жнымъ, парaмъ же њбонsніе, њсzзaніе же, тр0гати њбhкшымъ џное чyвствєннымъ. Не могyщій њбрэсти2 ниеди1нагw воспzщeніz съ разсуждeніемъ воспріsти џныz по причи1нэ ю4ношества, є3гдa же разсyдокъ въ зрёлость пріи1детъ, и3 врeдъ начнeтъ њщущaти, њ tриновeніи ѓбіе помышлsетъ, и3 бёгствэ t сицевaгw порабощeніz. И# ѓще крёпкій бhвъ разсуждeніемъ сію2 ўтверди1тъ мhсль, своб0денъ всsчески пребывaетъ жест0кихъ и3збэжaвъ владhкъ. Ѓще же немощнёйшее бyдетъ и3мёть въ предпріsтіи разсуждeніе, пaки плэнє1нныz ч{вства предaстъ побэждє1нныz госп0дству чyвственныхъ, и3 рaбство пр0чее мучи1тельное терпsщыz кромЁ кjzлибо благjz надeжды.

Претензии к содержанию