Страница 109 из 140
512
D. η. I; М. th. I, 3; Ер. V.
513
М. th. II, с. 1025: από των έσχάτων έπΐ τά άρχικώτατα τάς έπαναβάσεις ποιούμενοι, τά πάντα άφαιροΰμεν, Γνα άπερικαλύπτως γνώμεν έ κείνην τήν αγνωσίαν, κτλ. III, с. 1033: (ό λόγος) από των κάτω πρός τό ϋπερκειμένον άνιών, κατά τδ μέτρον τής ανόδου συστέλλεται, καί μετά πάσαν άνοδον δλος άφωνος έσται, καί δλος ένωθήσεται τφ αφθέγκτφ.<…>(χρή) τό ύπέρ πάσαν άφαίρεσιν άφαιροΰντας, άπό τών μάλλον αύτοΰ (al. αύτφ) διεστηκότων άφαιρεΓν. Cf. I, 3.
514
M. th. I, 3, с. 1001: καί τότε (Μωΰσής) καί αύτών άπολύεται τών δρωμένων και τών όρώντων, καί εις τδν γνόφον τής αγνωσίας είςδύνει τδν δντως μυστικδν, καθ’ δν άπομυεΓ πάσας τάς γνωστικάς αντιλήψεις, καί έν τφ πάμπαν αναφεΓ καί άοράτφ γίγνεται, πας δ>ν τοΰ πάντων έπέκεινα, καί ούδενός, ούτε έαυτοΰ ούτε έτέρου, τφ παντελώς δέ άγνώστω τής πάσης γνώσεως άνενεργησία, κατά τδ κρεΓττον ένούμενος, καί τφ μηδέν γινώσκειν, ύπέρ νοΰν γινώσκων. Cf. I, 1, с. 997–1000: Tfj έαυτοϋ κΑ πάντων ασχέτψ καί άπολύτφ καθαρώς έκστάσει πρός τήν ύπερούσιον τοΰ θείου σκότους άκτίνα, πάντα αφελών καί έκ πάντων άπολυθείς, άναχθήση.
515
M. th. IV, с. 1040: Λέγομεν ούν, ώς ή πάντων αίτια, ύπέρ πάντων οίισα οΰτε άνούσιός έστιν, ούτε άξωος, ούτε άλογος, ούτε άνους, ούδέ σώμά έστιν ούτε σχήμα, ούτε είδος, ούτε ποιότητα, ή ποοότητα, ή δγκον δχει<…>ούτε άλλο τι τών αισθητών ούτε έστΙν, ούτε έχει. V, с. 1046-1048: Αύθις δέ άνιόντες λέγομεν (al. λέγωμεν), ώς ούτε ψυχή έστιν, ούτε νουςκτλ.<…>ούτε άριθμός έστιν<…>ούδέ?ν, ούδέ ένότης, ούδέ θεότης, ή άγαθότης, ούδέ πνεΰμά έστιν ώς ήμάς είδέναι* ούτε ύιότης, ούτε πατρότης, ούδέ άλλο τι τών ήμΓν ή άλλφ τινί τών δντων συνεγνωσμένων ούδέ τι τών ούκ δντων, ούδέ τι τών δντων έστίν, ούδέ τά δντα αύτήν γινώσκει fj αύτή έστιν ούδε αύτή γινώσκει τά δντα ή δντα έστίν· κτλ.
516
Epist. V (Dorotheo), с. 1073: Έθαυμαστώθη γνώσίς σου έξ έμοΰ, έκραταιώθη, ού μή δύνωμαι πρός αύτήν.
517
Ер. I (Cajo), с. 1065: κα'ι εί τις ϊδών θεδν, συνήκεν δ είδεν, ούκ αύτδν έώρακεν, αλλά τι τών αύτοΰ τών δντων καί γινωσκομένων.
518
Μ. th. I, 3, с. 1001: τφ μηδέν γινώσκειν, ύπέρ νοϋν γινώσκων. II, 1025: δι’ αβλεψίας καί άγνωσίας ίδεΓν, καί γνώναι τδ ύπέρ θέαν και γνώσιν αύτδ τδ (вероятно, al. αύτφ τφ, al. τοΰτο τδ) μή ίδεΓν μηδέ γνώναι. Ер. I, 1065: ή κατά τδ κρεΓττον παντελής άγνωσία γνώσίς έστι τοΰ ύπέρ πάντα τά γινωσκόμενα.
519
Maximi Scholia in lib. De div nomin. II, 2, c. 216–217: άγνοοΰμεν δτι άγνοοΰμεν<…>τά παρά πάσης λογικής κτίσεως εύσεβως άγνοοΰμενα άγνοοΰντες.
520
Cf. Max. Schol. с. 217: άπό τής σιγής είς φθέγξιν καταβαίνοντες, συνιέντες δτι ήγνοοΰμεν, άφιστάμεθα λοιπόν τοΰ περί αγνώστου ζητεν.
521
М. th. III, с. 1033: δσψ πρός τδ άναντες ανανεύωμεν, τοσοΰτον οΐ λόγοι ταίς συνόψεσι τών νοητών περιστέλλονται κτλ.
522
Ε. h. I, 3, с. 371–375: [ή λογική σωτηρία καθ'ήμδς (al. τών καθ’ ήμδς) τε καί ύπερ ήμας ουσιών] ούχ έτέρως γενέσθαι δύναται, μη θεουμένων τών σωξομένων. Ή δέ θέωσίς έστιν ή πρός θεόν, ώς έφικτδν, άφομοίωσίς τε καί ένωσις.
523
C. h. Ill, 1, с. 164: Έστι μέν ίεραρχία, κατ'έμέ, τάξις Ιερά, καί έπιστήμη, καί ένέργεια πρός τό θεοειδές ώς έφικτδν άφομοιουμένη, καί πρός τάς ένδιδομένας aCrrfj θεόθεν έλλάμψεις άναλόγως έπΐ το θεομίμητον αναγόμενη. III. 2, с. 165: Σκοπός οΰν ιεραρχίας έστίν, ή πρδς θεόν, ώς έφικτδν, άφομοίωσις τε καί £νωσις, αύτδν έχουσα πάσης ίερδς έπιστήμης τε καί ένεργείας καθηγέμονα, καί πρδς τήν αϋτοϋ θειοτάτην έυπρέπειαν άκλινως μέν όρών, ώς δυνατδν δέ {χποτυπούμενος, καί τούς έαυτού θιαοώτας, αγάλματα θεΓα τελών, έσοπτρα διειδέστατα καί Ακηλίδωτα, δεκτικά τής άρχιφώτου καί θεαρχικής άκτΓνος.<…>Ούκοΰν ό λίγων Ιεραρχίαν, ίεράν τινα καθόλου διακόσμησιν δηλοΓ, είκόνα τής θεαρχικής ώραιότητος, έν τάξεσι καί έπιστήμαις ίεραρχικαίς, τά τής οίκείας έλλάμψεως ιερουργούσαν μυστήρια, καί πρδς τήν οίκείαν όίρχήν ώς θεμιτδν άφομοιουμένην. III, 3, с. 168: έκάστη τής Ιεραρχικής διακοσμήσεως τάξις, κατά τήν οίκείαν άναλογίαν ανάγεται πρδς τήν θείαν συνέργειαν, έκεΓνα τελούσα χάριτι καί θεοσδότψ δυνάμει, τά τη θεαρχίρ (= θεφ) φυσικώς καί ύπερφυώς ένόντα. Ε. h. I, 3, с. 373:”Εστι μέν Ιεραρχία πδσα<…>ό π&ς τών υποκειμένων Ιερών λόγος, καθολικωτάτη (al. ίερωσύνης λόγος, ή καθολικωτάτη, al. ίερδς λόγος) τών τήςδε τυχδν ίεραρχίας, ή τήςδε ίερών συγκαιφαλαίωσις.
Ή καθ'ήμάς οΰν ίεραρχία λέγεται καί έστιν ή περιεκτική τών κατ’ αύτήν άπάντων ίερών πραγματεία<…>ιεραρχίαν ό φήσας απάντων 6μου συλλήβδην?φη τήν ίερών διακόσμησιν. Cf. Maximi Schol. in lib. De cael. hier., c. 29: ίεραρχία μέν έστιν ή τής διατάξεως αύτής τών ίερών αρχή καί οίονεί φροντίς· καί ιεράρχης ό τών ίερών άρχων<.„>οΰ μήν τών ιερέων<„.>ού μήν ό άρχιερεύς.
524
C. h. IV, 2, с. 180: (Αί άγίαι τών ουρανίων ουσιών διακοσμήσεις είσιν) αί πρώτως καί πολλαχώς έκφαντορικαί τής θεαρχικής κρυφιότητος· διό καί παρά πάντα τής άγγελικής έπωνυμίας έκκρίτως ήξίωνται, διά τό πρώτως είς αΰτάς έγγίνεσθαι τήν θεαρχικήν έλλαμψιν, καί δι’ αύτών είς ήμ&ς διαπορθμεύεθαι τάς ύπέρ ήμ&ς έκφαντορίας. D. n. IV, 22. с. 724: είκών έστι τοΰ θεού (al. τοΰ άγαθοΰ) ό άγγελος, φανέρωσις τοΰ άφανοΰς φωτός, έσοπτρσν<„.>άναλάμπον έν έαυτφ<…>τήν άγαθότητα τής έν άδύτοις σιγής.
525
C. h. VI, 1, с. 200: αδύνατον<…>ήμ&ς είδεναι τά των ϋπερουρανίων νοών μυστήρια,<…>εΐ μή που φαίη τις, δσα δι’αύτών ήμ&ς ά)ς τά οΙκεΓα καλώς είδότων, ή θεαρχία μεμυσταγώγηκεν. Ούκοΰν ήμείς μέν ούδέν αύτοκινήτως έροΰμεν δσα δέ<…>ύπο τών ιερών θεολόγων έθεωρήθη<…>έκθησόμεθα.
526
C. h. VI, 2, с.200: Πάσαυς ή θεολογία τάς ούρανίος ούσίας έννέα κέκληκεν έκφαντορικαϊς έπωνυμίαις· ταύτας ό θείος ήμών ίεροτελεστής είς τρεις άφορίζει τριαδικάς διακοσμήσεις. Καί πρώτην μέν εΓναί φησι τήν περί θεόν οδσαν αεί, καί προσεχώς αΰτψ καί πρό των άλλων αμέσως ήνώσθαι παραδεδομένην· τούς τε γάρ άγιωτάτους θρόνους, καί τά πολυόμματα καί πολύπτερα τάγματα, Χερουβίμ Εβραίων φωνή καί ΣεραφΙμ {ονομασμένα, κατά τήν πάντων ύπερκειμένην έγγύ-τητα περί θεον άμέσως ίδρύεσθαι, φησί παραδιδόναι τήν τών ιερών λογίων έκφαν-τορίαν.<…>Δευτέραν δέ είναι φησι, τήν ύπό τών έξουσιών, καί κυριοτήτων, καί δυνάμεων συμπληρσυμένην. Καί τρίτην έπ'έσχάτων τών ούρανίων ιεραρχών, τήν τών άγγέλων τε καί άρχαγγέλων καί άρχών διακόσμησιν. Одно из древнейших перечислений всех девяти чинов встречается в молитве, приводимой в Constit. apost. VII, 35, Migne, s. gr. 1.1, с. 1029: σεραφίμ, χερουβίμ, άγγελοι, Αρχάγγελοι, θρόνοι, κυριότητες, ϊχρχαί, έξουσίαι, δυνάμεις.
527
C. h. X, 1,2,3, с. 273.
528
C. h. VII, 3, с. 209; VIII, 2, с. 240.
529
С. h. VII, 1, с. 205: πάσα των ούρανίων νοών έπωνυμία δήλωσιν £χει τής έκάστου θεοειδούς ίδιότητος.
530
C. h. VII.
531
С. h. VIII.
532
C. h. IX.
533
Е. h. V, п. 5, с. 313: ή θεαρχική έκλογή.
534
E. h. V, ι, 4–7, V, in, 7.
535
C. h. X, 1, c.273.
536
E. h. VIII, in, 7, c. 564.
537
Е. h. II, с. 392: ή τοΰ είναι θείως ήμας άρ|>ητοτάτη δημιουργία, Αναγέννησις, θεία γέννησις; 404: ή τής θεογενεσίας τελείωσις.
538
E. h. III, ш, 13, с. 444: Διαγράφει έν τούτοις (ό Ιεράρχης в открытии св. Даров, разделении и раздаянии для приобщения) αίσθητώς, ΰπ’ δψιν άγων Ίησοΰν τδν Χριστδν, τήν νοητήν ήμών ώς έν είκόσι ζωήν, έκ τοΰ κατά τδν θειον (al. τδ θειον) κρυφίου, Tfi παντελεΓ καί άσυγχύτψ καθ’ ή μάς ένανθρωπήσει φιλανθρώπως έξ ήμών (al. είς φύσιν ήμών) είδοποιούμενον, καί πρός τδ μεριστδν ήμών άναλλοιώτως έκ τοΰ κατά φύσιν ένός προϊόντα, καί διά τής άγαθουργοΰ ταύτης φιλανθρωπίας είς μετουσίαν έαυτοΰ καί τών οικείων αγαθών καλοΰντα τό άνθρώπειον (al. Ανθρώπινον) φΰλον.
539
Eh. IV, III, 10, с.484: (ή παράδοσις) τφ θείφ μύρφ χρήται πρός παντός Ιεροΰ τελεσιουργίαν, έναργώς ύποδεικνύουσα (al. ύποδεικνΰσα), κατά τό Λόγισν, άγιάζοντα τίν άγιζόμενον, ώς άεί ταύτδν δντα έαυτφ κατά πάσαν τήν θεαρχικήν άγαθουργίαν.
540
Орр. S. Gregorii Nysseni, Migne, s. gr. t.44–46, ed. Fronto‑Ducaei (Paris. 1615, 1638). Критическое издание сочинений Περί κατασκευής ίχνθρώπου (t.44, cf. s. l. t.67) и Περί έξαημέρου дал G. Η. Forbesius (Forbes). S. Gr. Nysseni Basilii magni fratris quae supersunt omnia. I. Burntisland. 1855–1861 (изд. не окончено; Bardenhewer, 282). Русский перевод трактата.<06 устроении человека» см. Творения св. Григория Нисского. 4.1. Москва. 1861 (Творения св. отцев в русском переводе, издаваемые при Моск. Духовной академии. Т. 37). — На русском языке известны сочинения: Д. Тихомиров. Св. Григорий Нисский, как моралист. Могилев на Днепре. 1886. А. Мартынов. Учение св. Григория еп. Нисского о природе человека. Москва. 1886. В. Несмелое. Догматическая система св. Григория Нисского. Казань. 1887–1888. Новейшие западные сочинения об антропологии св. Григория: A. Krampf. Der Urzustand des Menschen nach der Lehre des hi. Gregor von Nyssa. Wttrzburg. 1889. F. Hilt. Des hi. Gregor von Nyssa Lehre vom Menschen. K6ln. 1890.